06/01/2026
Бадник и Божиќ од аспект на традицијата и фолклорот во Долни Полог, адети, обичаи и начин на празнување
На 6 Јануари рано изутрина домаќинот одел во шума да исече Б'дник (дабово дрво). Со ова дрво се кити целата куќа, но исто така се пали и едно гранче во огништето после бадниковата вечера како што се сили и гори бадникот, така требало и да предизвика напредок во куќата, изобилство во бериќетот и стоката. Сечењето на бадникот потекнува, оттаму кога витлеемските овчари исекле во шумата гранки и ги однеле во пештерата, запалиле оган за да се греат Исус и Пречистата Дева. Кога домаќинот се враќал од шумата заедно со домаќинката земал јаже и ги обиколувале кокошките, се правел отвор од песок и пченица се зарануале кокошкете за да бида свите на куп заедно и да не бегаат у комшиете, за време на овој обичај домаќинката трипати извикуела фиљан комшија ,,Вашите кокошке у вас, нашите у нас. Како и во другите краеви на Македонија така и во овој регион се изведуваат обичаите под маски. Вечерта на Бадник се собираат машки членови од селската заедница и се маскираат у Б'дњи бабе (со алишта свртени наопаку, кожуф, ѕвонци и клопотарци, исцрнети лица, стапоој-мотке, слама уврзана на ногете) суштината е да се донесе опша благосостојба, изобилие на храна и истерување на злите сили. Вака маскирани го обиколуваат целото село при што собираат одредени дарови како костени, ореви, ракија, вино, јабуке итн. Неизоставен дел на Бадник е и посната трпеза под која се става слама, која се состои од погача, грав, риба, сарма, тиква, костени, орае, јабуке и многу други посни јадења. На вечерата кога ќе седнеле старите и децата на трпезата ги одврзуеле опинците и ги треселе нозете под трпезата имитирајќи ги кокошките, јагнињата, јарињата со цел тие да се множат, старите извикувале ,,руба", ,,руба", а пак децата ,,пиу", ,,пиу". Трпезата не се раскревала преку целата ноќ се до изутрината на Божиќ со верување дека ќе дојдат нивните предци и Господ да се нагостат. Утрото на Божиќ домаќинот и домаќинката одат на нива со преостанатото тесто за леб за да го заранат јемижот (дрвјата). Мажот му се обраќа, односно му се заканува на дрвото ,,ќе раѓаш или да те сечем", а домаќинката одговара ,,немој да ме сечеш ќе раѓам" и така трипати. Потоа се замачкува дрвото со тесто и се врзува слама на дрвото која ја означува сламата во јаслите каде се родил Исус Христос. Познато за овој празник се и т.н. ,,Ракијџие" или ,,Ракијари" кои оделе на гости од куќа во куќа каде јаделе и пиеле греана ракија и вино со пеење на гласоечки песне. На денот на Божиќ откако ќе се оди на причест и на литургија и кога ќе се завршат сите адети и обичаи селаните се собирале на заеднички собор каде се прославувало со песни и ора, најпрвин на оро се фаќале беќарите, па дејкете, а најнакрај од кога ќе се затемни на оро се фаќале и ракијарите често поднапиени.
