20/08/2026
ကရင်ရိုးရာချည်ဖြူ ဖွဲ့မင်္ဂလာ(သို့မဟုတ်) ကရင်ရိုးရာလက်ချည်ခြင်း
-------------------------------------------------------------
⬛️ကရင်ရိုးရာဓလေ့ လက်ချည်ခြင်းကိုအဓိပ္ပါယ်အမျိုးမျိုး ခေါင်းစဉ်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
အချို့က လက်ချည်ပွဲ-လက်ရစ်ချည်ပွဲ-ချည်ဖြူပွဲ-ချည်ဖြူဖွဲ့ -ချည်ဖြူဘွဲ့ ဟုခေါ်ကြသည်။
▪️စကောကရင်စကားဖြင့် တာကီစူး၊
▪️အရှေ့ပိုးကရင်စကားဖြင့် ခိုင်စူး၊
▪️အနောက်ပိုးကရင်စကားဖြင့် ခိုင့်စူ ဟုခေါ်ကြသည်။
သမိုင်းအထောက်အထား မှတ်တမ်းမှတ်ရာအတိအကျ သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်း မရှိခြင်းကြောင့် နေရာဒေသအလိုက် ဦးဆောင်သူတို့၏ အယူအဆ အတွေးအမြင်အလိုက် အချိန်ကာလကွဲပြားခြင်းဖြစ်သော်လည်း ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာဖြစ်၍ ရက်လသည့်အဓိကမဟုတ် အကျိုးသက်ရောက်မှုသာလျှင် အဓိကဟုဆိုခြင်ပါသည်။
ဥပမာ-လဆုတ်ရက်ကို ဆုတ်ယုတ်ခြင်းဟုမှတ်ယူနိုင်သော်လည်း လပြည့်ကျော်ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်လည်းရှိသည်။
⬛️ ကရင်ရိုးရာလက်ချည်ခြင်းဓလေ့ကို ကရင်လူမျိုးများ ဆင်းသက်လာပုံသမိုင်းကြောင်းနှင့် ခြေရာကောက်သော် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်းသုံးထောင်ဝန်းကျင်ခန့်က စတင်လာခဲ့ခြင်းကြောင့်စာပေမပေါ်ခင်က ကျင့်သုံးလာခဲ့ကြပြီး ဆင့်ကဲဆင့်ကဲနှုတ်ပြောသမိုင်းဖြင့်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ခြင်းကိုလည်း ဂုဏ်ယူထိုက်ပေသည်။
ထို့ကြောင့်သမိုင်းပညာရှင်များကဒဏ္ဏာရီ-နှုတ်ပြော သမိုင်းများသည်စာပေမပေါ်မီကသမိုင်းအဖြစ်ယနေ့ခေတ်သမိုင်း၏ခြေရာများဟုဆိုခြင်းဖြစ်သည်။
▪️လက်ချည်ခြင်းဓလေ့စတင်ပေါ်ပေါက်လာပုံ ကရင်လူမျိုးများသည်ဘီစီ၂၂၃၄တွင်ဘေဘီလုံမှစတင်ထွက်ခွာလာပြီးလမ်းခရီးတွင် ၃၇နှစ်ကြာကာဘီစီ၂၁၉၇တွင်မွန်ဂိုလီးယားသို့ရောက်ခဲ့သည်။
▪️မွန်ဂိုလီးယားတွင်နှစ်ပေါင်း ၁၈၀ နေထိုင်ပြီး ဘီစီ၂၀၁၇တွင်မွန်ဂိုလီးယားမှစတင်ထွက်ခွာရာလမ်းတွင်၄နှစ်ကြာပြီးအရှေ့တာကစ္စတန်သို့ ဘီစီ၂၀၁၃တွင်ရောက်ခဲ့သည်။အရှေ့တာကစ္စတန်တွင် ၁၄၇နှစ်နေထိုင်ပြီးဘီစီ၁၈၆၆တွင်ထွက်ခွာရာ လမ်းတွင်၂နှစ်ကြာပြီးဘီစီ၁၈၆၄တွင် တိဗက်သို့ရောက်ခဲ့သည်။
▪️တိဗက်တွင်၄၇၆နှစ် နေထိုင်ပြီးဘီစီ ၁၃၈၈တွင် ထွက်ခွာပြန်ရာလမ်းတွင် ၃နှစ်ကြာပြီး ဘီစီ၁၃၈၅တွင်ယူနန် သို့ရောက်ခဲ့သည်။ယူနန်တွင်၂၅၇နှစ်နေထိုင်ပြီး
▪️ပထမအသုတ် ဘီစီ ၁၁၂၈ တွင် ယူနန်မှထွက်ကာလမ်းတွင် ၃နှစ်ကြာပြီး ဘီစီ၁၁၂၅တွင် မြန်မာပြည်သို့ရောက်ခဲ့သည်။
▪️ ဒုတိယအသုတ်သည် ယူနန်တွင်၆၄၄နှစ်နေထိုင်ပြီး ဘီစီ၇၄၁တွင်ယူနန်မှထွက်ခွာရာလမ်းတွင်၂နှစ်ကြာပြီးဘီစီ၇၃၉တွင်မြန်မာပြည်သို့ရောက်ခဲ့သည်။
▪️ ပထမအသုတ် ယူနန်မှထွက်ခွာခဲ့သည့်ကရင်လူမျိုးများမြန်မာပြည်သို့ ဘီစီ၁၁၂၅တွင်ရောက်ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် (ဘီစီ၁၁၂၅+အေဒီ၃၀၂၁=၃၁၄၆)ဖြစ်ရာမြန်မာပြည်သို့ကရင်များရောက်ရှိခဲ့သည်ပထမအသုတ်သည် ၃၁၄၆နှစ်ရှိခဲ့သည့်ဟုဆိုရပေမည်။
▪️ကရင်လူမျိုးများနှစ်ပေါင်းထောင်ချီဆင်းသက်လာရာလမ်းခရီးအခက်အခဲ-ရာသီဥတုအခက်အခဲ- အချိန်ကာလအခက်အခဲ-သားရဲတရ စ္ဆန်အန္တရာယ်အခက်အခဲ-လူသားခြင်းအနိုင်ကျင့်မှုအခက်အခဲ- စသည့်တို့ကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံတစ်အုပ်စုနှင့်တစ်အုပ်စု လူချင်းကွဲသွားရာမှပြန်လည်ဆုံဆည်းသည်အခါ အချင်းချင်းပြန်လည်မှတ်မိနိုင်ရန်
လက်ကောက်ဝတ်တွင် ချည်ဖြူဖြင့်ရစ်ပတ်ချည်နှောင်အမှတ်အသားပြု ထားရာမှလက်ချည်ခြင်းအလေ့အထ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
⬛️ လက်ချည်ခြင်း(၉)မျိုး
၁။ ဖျားနာသည့်အခါ လိပ်ပြာနှင့်ခန္ဓာကိုယ်ပြန်လည်ကပ်ရောက်ရန်။
၂။ မိသားစုဝင်တစ်ဦးဦးတိမ်းပါးသွားက ကျန်ရစ်သူ၏ခန္ဓာနှင့်လိပ်ပြာတိမ်းပါးသူနောက်ပါမသွားရန် ။
၃။ ရိုးရာနတ်ပူဇော်ပြီး အပြန်အိမ်သို့ လိပ်ပြာ ပြန်လည်ပါလာရန် ။
၄။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များစိတ်အားငယ်လန့်ဖျန့်မှုမဖြစ်ရန် ။
၅။ မွေးကင်စကလေးများကျန်းမာအသက်ရှည်ရန် ။
၆။ ခွဲခွာကာနီးချစ်သူများ အမှတ်တရ လက်ချည်သစ္စာပြုခြင်း ။
၇။ လန့်ဖျန့်ခြင်းကြောင့် လိပ်ပြာခေါ်လက်ချည်ခြင်း ။
၈။ ထိမ်မြားမင်္ဂလာပြုရာတွင် လက်ချည်ဆုတောင်းပေးခြင်း။
၉။ ဝါခေါင်လတွင်စုပေါင်းလက်ချည်ခြင်း ။
ယနေ့ခေတ် လက်ချည်ပွဲပြုလုပ်ရာတွင် ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာ၊ မြို့နယ် အဖွဲ့အစည်း များမှ လေးစားရသည့် အကြီးအကဲများ သက်ကြီးရွယ်အို အဖိုးအဖွားများမှ ချည်ငင်ပေးလေ့ရှိသည်။
⬛️ ပွဲကိုဦးဆောင်သူက လက်ချည်နှောင်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ပစ္စည်းများကို စကောတစ်ချပ်တွင် အစီအရီထည့်ပြီး လက်ချည်ပေးသူ အဘိုး၊အဘွားများက လက်ချည်နှောင်ခံယူသူဆွေမျိုး၊ သားသမီး၊ မြေးမြစ်တို့၏ဦးခေါင်းထက်မှ ချည်ဖြူစကို တို့ထိပြီး ယောက်မဖြင့် စကောချပ်ကိုရိုက်၍ ‘မကောင်း သော လိပ်ပြာများခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ဝေးလွင့်ပါစေ၊ ကောင်းသောလိပ်ပြာများဝင် ရောက်ပါစေ’ စသည့် ဆုတောင်းမှုကို ကရင်ဘာသာဖြင့်ရွတ်ဆိုကာ လက်ချည်ခံယူသူ၏လက်ကောက်ဝတ်တွင် ထုံးကျစ်ထားသော ချည်မျှင်ဖြူဖြင့်ရစ်ပတ်ပေးရလေ့ရှိသည်။
ပါဝင်သောအသုံးအဆောင်များ
ဝါခေါင်လ ချည်ဖြူဖွဲ့မင်္ဂလာပွဲတွင် ပါဝင်သော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်း (၇)မျိုးမှာ –
(၁) ငှက်ပျောသီး�
(၂) ကောက်ညှင်းထုပ်�
(၃) ထမင်းဆုပ်
�(၄) နတ်ပန်းညို
�(၅) ချည်ဖြူ�
(၆) ရေ�
(၇) ကြံပိုင်း�တို့ ဖြစ်ကြသည်။
⬛️ အသုံးအဆောင်များ၏ အဓိပ္ပါယ်များ
(၁) ငှက်ပျောသီး
ငှက်ပျောသီးသည် အခိုင်လိုက် အဖီးလိုက်တွဲ၍ သီးသော အသီးဖြစ်သည်။ ငှက်ပျောသီးကို အရှေ့ပိုးကရင် ဘာသာဖြင့် “သာကွီသား”ဟုခေါ်ပြီး “သာကွီ”ဆိုသည်မှာ စိတ်ထားဖြူစင်ခြင်း၊ နှစ်နှစ်ကာကာ သံယောဇဉ်ရှိခြင်းသဘောကို ဆောင်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ကရင်လူမျိုးများသည် စုစည်းညီညွတ်စွာ ဥမကွဲ သိုက်မပျက် နေထိုင်လေ့ရှိကြသည်ဟုပုံဖော်သည့်သဘောဖြစ်သည်။
(၂) ကောက်ညှင်းထုပ်
ကောက်ညှင်းထုပ်သည် စေးကပ်နေသည့် သဘောရှိပြီး တော်ရုံနှင့် ခွါ၍ မရပေ။ ထို့ကြောင့်ကရင်လူမျိုးများသည် အချင်းချင်း သံယောဇဉ်ရှိကြပြီး စည်းလုံးလျက်ရှိကြသည့်သဘောဖြစ်ပါသည်။
(၃) ထမင်းဆုပ်
ထမင်းဆုပ်ကို ဆုပ်ကိုင်ခြင်း၊ စုစည်းခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်မှတ်ယူလေ့ရှိသည်။ အချင်းချင်း သွေးစည်းညီညွတ်စွာ နေထိုင်ကြသည်ဟု အတိတ်နိမိတ် ယူခြင်းဖြစ်သည်။ လူတို့သည် အားအင်ရှိရန် ထမင်းကို နေ့စဉ် စားသုံးကြရသည်။ ထမင်းစားရမှ အားရှိပါမည်။ အားရှိမှ အလုပ်လုပ်နိုင်ပါမည်။ ခွန်အား၏အဓိပ္ပါယ် ဆုတ်ကိုင်စုစည်းခြင်း၏အဓိပ္ပါယ် ပြည့်ဝခြင်း၏ အဓိပ္ပါယ်ဆောင်ပါသည်။
(၄) နတ်ပန်းညို
နတ်ပန်းညိုကို ကရင်ဘာသာဖြင့်”ဖော့ဝီး”ဟု ခေါ်ပြီး ၎င်းပန်း၏ အမြစ်များသည် ဆက်နွယ်ကာ တစ်အုံတစ်ခိုင် ရှိသည့်အပြင် မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ပေါက်ရောက်ပြီး ဘေးအန္တရာယ်များ ရာသီဥတု အန္တရာယ်များကို ခံနိုင်ရည်ရှိသည်။ ထို့အပြင် အပင်သည် ဆွေးမြေ့သွားသော်လည်း အချိန်တန်လျှင် အမြစ်မှ ပြန်ပေါက်တတ်သည့်သဘောကို ဆောင်သည်။
နတ်ပန်းညိုအပင်သည် မိမိအပင် ရှင်သန်ကြီးထွားရေးအတွက် အမြစ်သည် ကျယ်ပြန့်ရှည်လျားစွာ ထိုးဆင်းပြီး ရောက်လေရာမှာ အပင် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ ပေါက်သဖြင့် တော်ရုံနှင့် သတ်၍ လည်း မသေနိုင် မျိုးပြုတ်၍ မျိုးမသုဉ်းနိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် ခိုင်ကြည်သည့်သဘော ခံနိုင်ရည်ရှိသည့် သဘောကို ဆောင်သည်။
(၅) ချည်ဖြူ
ချည်ဖြူသည် ဖြူစင်သန့်ရှင်းသော သဘောကို ဆောင်သည်။ ကရင်လူမျိုးမှန်လျှင် လက်ကောက်ဝတ်တွင် ချည်ဖြူအမှတ်အသား ပါရှိရမည်ဟု ရှေးအစဉ်အဆက်က မှတ်သားလာခဲ့ကြသည်။
ချည်ဖြူမျှင်တစ်မျှင်ကို ပြတ်အောင်ဆွဲနိုင်သော်လည်း ချည်ဖြူများစုစည်း၍ ဖွဲ့ချည်ထုံးနှောင်သောအခါတွင် ဆွဲဖြတ်သော်လည်း မပြတ်နိုင်သကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်တို့ ကရင်လူမျိုးအချင်းချင်းသည်လည်း ချည်ဖြူများပမာ စုစည်းခိုင်မာရမည် ဟူသည့်သဘောကို ဆောင်ပါသည်။
(၆) ရေ
ရေသည် လူသားများအတွက် မရှိမဖြစ်သော အသက်သခင် ကျေးဇူးရှင်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ အတိတ်နိမိတ် ယူကြသည်။ ရေသည် အေးမြနေသကဲ့သို့ ကရင်တိုင်းရင်းသားတို့၏ ဘဝခရီးလမ်းသည်လည်း ရေကဲ့သို့ အေးမြကြည်လင်စေရန် ရည်ရွယ်သည့် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်သည်။
(၇) ကြံပိုင်း
ကြံပိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကြံတို့မည်သည် အဆစ်တိုင်းတွင် အပင်ပေါက် မျိုးဆက်ပျံ့သည့် သဘောကို ဆောင်သည်နှင့်အညီ အမျိုးအနွယ် တွယ်တာစောင့်ထိန်းသော သဘောကို ဆောင်သည်။ ထို့ပြင် ကြံသည် ချိုသောအရာသာ ရှိသောကြောင့် ချိုသာဖြူစင်သော သဘောကို ဆောင်သည်။
ကြံပင်သည် တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် တစ်ဆစ်ပြီးတစ်ဆစ် အထက်သို့ ထိုးတက်နေလျက်ရှိရာ ကျွန်ုပ်တို့ ကရင်လူမျိုးများသည်လည်း ကြံပင်ကို ပမာပြုကာ ဘဝ တိုးတက်စည်ကားရေး ကြိုးစားရမည့်သဘော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်သည် ဟု ရှေးစာပေများ ဆုံးမစာများကဖော်ပြထားပါသည်။
⬛️ ကျင်းပသည့်ဒေသများ
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းတွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) အုပ်ချုပ်ရာ ခရိုင် (၇) ခရိုင်တွင်သာမက ဧရာဝတီတိုင်း(မြစ်ဝကျွန်းပေါ်)၊ စသော ကရင်လူမျိုးအများစု နေထိုင်ရာ ဒေသတွင် ကျင်းပလေ့ရှိကြပါသည်။ ရန်ကုန်မြို့တော်တွင်မူ ဟံသာဝတီအဝိုင်းအနီး၊ ကရင်ဘိုကလေးကျောင်းတိုက်တို့တွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပကြလေ့ရှိကြသည်။
ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ရှိကရင်လူမျိုးအဖွဲ့အစည်းများ ဦးဆောင်၍ ဘန်ကောက်မြို့တော်တွင်လည်းကောင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ကရင် လူမျိုးအများစုနေထိုင်သော ကန်ချနဘူရီခရိုင် ချင်းမိုင်ခရိုင် နှင့် တက် ခရိုင်တို့တွင်လည်းကောင်း၊ နှစ်စဉ် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ရိုးရာမပျက် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ဥရောပတိုက်နှင့်အမေရိကန်နိုင်ငံများသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လျှက်ရှိသည့်ကရင်လူမျိုးများကလည်း အခါအားလျှော်စွာ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။
လူမျိုးတိုင်း မိမိတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့အား မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရမည့်တာဝန်မှာ လူမျိုးစုဝင်တိုင်းတွင်ရှိနေပေသည်။ မိမိ၏ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့အား မပျောက် ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းရမည့်အပြင် အများသိအောင်လည်း ကြိုးစားဖော်ထုတ်ရပေမည်။
ကရင်တို့၏ရိုးရာဓလေ့ပွဲတော်များ မပျောက်ပျက်စေရန်အတွက် ကရင်လူမျိုးစုဝင်တိုင်း ပွဲတော်များအား လက်ဆင့်ကမ်းကျင်းပလုပ်ဆောင်နိုင်ပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးအပ်ပါသည်။
⬛️ လက်ချည်ပွဲနှင့်အကျိုးသက်ရောက်မှု
၁။ကွဲကွာသည့်မိသားစုများပြန်လည်ဆုံးဆည်းခွင့်ရှိခြင်း
၂။ညီညွတ်ရေးစိတ်ဓာတ်ပိုမိုခိုင်မာစေခြင်း
၃။မကောင်းသည့်သွေးခွဲမှုများကိုအမျိုးသားရေးစိတ်ဓါတ်ဖြင့်စုပေါင်းကာကွယ်နိုင်ခြင်း
၄။စကား-စာပေ-ဝတ်စားဆင်ယင်မှု-အနုသုခုမ-ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များစုပေါင်းထိန်း သိမ်းနိုင်ခြင်း
၅။လူငယ်ခြင်းရင်းနှီးမှုမှအမျိုးသားစည်းလုံးမှုရရှိနိုင်ခြင်း
၆။လူကြီးနှင့်လူငယ်အမျိုးသားရေးစဉ်ဆက်မပြက်လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ခြင်း
၇။ယဉ်ကျေးမှုမြင့်မားခဲ့သည့်လူမျိုးအဖြစ်ဂုဏ်ယူနိုင်ခြင်း
လက်ချည်ခြင်းဓလေ့နှင့်အမြင် လက်ချည်ခြင်းဓလေ့ကိုဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ကရင်အများစုကထိန်းသိမ်းခဲ့ခြင်းကြောင့် အခြားကရင်ဘာသာဝင်များနှင့်မသက်ဆိုင်ဟုအချို့မှားယွင်းယူဆကြသည်။
Ref: ကရင်ရိုးရာလက်ချည်ပွဲတော် (စောတအော်ကွာ)�ကရင့်ရိုးရာ ချည်ဖြူဖွဲ့မင်္ဂလာ (မန်းနဲစန်(ဘားအံ))
