23/03/2026
ТАНЫ ХҮҮХЭД ХУМСАА МЭРЖ, ХУРУУГАА ДУУГАРГАЖ БАЙГАА ЮМ БИШ БИЗ?
Хумсаа мэрэх, идэх, хурууныхаа үеийг дуугаргах зэрэг зан үйлүүдийг шинжлэх ухааны үүднээс дотоод түгшүүр, стрессийн илрэл гэж үздэг. Тодруулбал, энэ нь дотоод түгшүүрээс үүдэлтэй юу, эсвэл нийгмийн айдсаас үүдэлтэй юу гэдгээс хамааран өөрийгөө тайвшруулах АВТОМАТ ЗАН ҮЙЛ гэж ойлгож болно. Өөрөөр хэлбэл, таны хүүхэд дээрх үйлдлүүдийг ихэвчлэн өөрийн мэдэлгүй хийж байдаг гэсэн үг.
Иймээс эцэг эх, асран хамгаалагч, багш нарын зүгээс “битгий хумсаа мэр”, “хуруугаа битгий дуугарга” гэж шууд хориглох, зэмлэх, буруутгах, ичгэвтэр байдалд оруулах нь зохимжгүй. Энэ нь хүүхдийн сэтгэлзүйд сөргөөр нөлөөлж, тухайн зан үйлийг улам нэмэгдүүлэх магадлалтай.
Харин юу хийж болох вэ?
Юуны өмнө хүүхдээ тэвэрч, анхааралтай сонсож, шүүмжлэлгүй ярилцах нь чухал. Хүүхдийн сэтгэлзүйн байдлыг таньж мэдэхийн тулд “Чи одоо жаахан сандарч байна уу?”, “Чамд ямар мэдрэмж төрж байна?”, “Чи юу хийхийг хүсэж байна?” гэх мэт асуултаар дотоод мэдрэмжээ илэрхийлэхэд нь туслаарай. Мөн “Сургууль, цэцэрлэг дээр чинь ямар нэг өөрчлөлт гарсан уу?”, “Юу нь чамд таалагдаж байна, юу нь таалагдахгүй байна?”, “Чамд хэт их шаардлага тавигдаж байна уу?”, “Чи өөрийгөө найзуудынхаа дунд хангалтгүй гэж мэдэрч байна уу?” гэх мэт асуултыг найрсгаар, тайван өнгөөр асууж, хүүхдээ ойлгон сонсох нь чухал.
Эдгээр асуултыг асуухдаа байцаах мэт өнгө аястай биш, харин туслах гэсэн сэтгэлтэй, зөөлөн байдлаар ярилцах хэрэгтэй. Хэрэв дууны өнгө ширүүсэж, үг хатуу байвал хүүхэд өөрийгөө илэрхийлэхээс зайлсхийж, дотогшоо болох хандлагатай болдог. Тиймээс хүүхдэд “чи надад чухал, би чамайг ойлгохыг хүсэж байна” гэсэн мэдрэмжийг төрүүлэх нь хамгийн чухал.
Мөн өдөр тутмын харилцаанд анхаарах нь зүйтэй. Хүүхдээ сургууль, цэцэрлэгт нь өгч авахдаа тэвэрч, хайртай гэдгээ илэрхийлж, тухайн өдөр нь хэрхэн өнгөрснийг асууж ярилцаарай. Түүнийг анхааралтай, идэвхтэй сонсож, шүүмжлэхгүй, зөвлөгөө өгөх гэж яарахгүйгээр зүгээр л яриулах нь чухал. Тухайлбал, “... тэр үед чамд ямар мэдрэмж төрсөн бэ?”, “... чи юу гэж бодсон бэ?”, “... чи юу хийхийг хүссэн бэ?” гэх мэт асуултаар дэмжээрэй.
Харин сайн үйлдэл гаргасан үед нь тодорхой, утгатайгаар магтаж урамшуулах хэрэгтэй. Жишээлбэл, “Чи найздаа харандаагаа өгч тусалсан нь үнэхээр сайхан санагдлаа. Найз чинь чамд баярласан нь тодорхой, ээж нь чамаар бахархаж байна” гэж хэлж болно. Эсвэл “Чи энэ шалгалтад их хичээж, тууштай байж чаджээ. Энэ зан чанараар чинь аав нь бахархаж байна. Амжилт гэдэг чинь яг ийм хичээл зүтгэл байдаг шүү” гэх мэтээр тодорхой хэлэх нь илүү үр дүнтэй. Ерөнхий ганц үгээр магтахаас зайлсхийх хэрэгтэй. Тодруулбал, “мундаг”, “сайн байна” гэх мэт магтаалаас илүү тухайн үйлдлийг онцолж хэлэх нь хүүхдэд өөрийгөө ойлгоход тусалдаг.
Үүнээс гадна хүүхдэд стрессээ тайлах боломж олгох хэрэгтэй. Стресс бөмбөг, резин, зөөлөн тоглоом, зургийн хэрэгсэл, баримлын шавар, элсэн тоглоом зэрэг нь тус болно. Гэхдээ зөвхөн авч өгөөд орхих биш, эцэг эх өөрсдөө хамт 15–20 минут тоглох нь илүү үр дүнтэй. Мөн ийм төрлийн дугуйланд явуулах, багштай нь хамтран ажиллах, эсвэл хүүхдийн дуртай спортоор (гүйх, үсрэх, бүжиглэх гэх мэт) хичээллүүлэх нь дотоод энергийг эрүүлээр гадагшлуулахад тусалдаг.
Эцэст нь хэлэхэд, хайр халамж, аюулгүй мэдрэмж дутсан, ганцаардсан, айж түгшсэн хүүхдэд дээрх зан үйлүүд илрэх нь элбэг байдаг. Тиймээс хүүхдээ анхааралтай ажиглаж, сэтгэлзүйн хэрэгцээг нь ойлгох нь хамгийн чухал.
Мөн ажиглалтын хувьд:
• Хэрэв хүүхэд ганцаараа байхдаа хумсаа илүү их мэрдэг бол дотоод түгшүүр давамгай байж болно.
• Харин хүмүүсийн дунд байхдаа илүү их мэрэх, хуруугаа дуугаргах зэрэг зан үйл илэрвэл нийгмийн айдас нөлөөлж байх магадлалтай.
Эцэг эх бид хүүхдийнхээ хамгийн ойрын, хамгийн итгэлтэй “найз” нь байхыг хичээх нь чухал юм 💛
ХАЙРЫН ҮР ТӨВ
