14/06/2025
"ТАВАН ТАНСАГ ӨРГӨЛ"
Өргөл өргөх нь маш эртний ёс юм. Нүүдэлчин Монголчууд өргөлийн идээ нь тухайн газар нутагтаа өгөөжтэй байхыг нэн түрүүнд боддог байсан. Бид 5 тансаг өргөл гэж ярьдаг. Тэгвэл үүнд:
🤍Сүү - Сүү бол дусал бүхнээрээ эд эсийг анагаах хүчин, ундрах эх булгаараа амьтны амийг таслаагүй цор ганц идээ, боловсруулан хадгалахдаа хүний хүч хөдөлмөрийг арвинтай шавхах ухаарал, хөрстөд шингэхдээ түмэнтээ эхийг ундаалах амин хэм учир өргөл өргөлийн дээр оршино.
🧡Цай – Аагтай шаргал цай бол эхийн сайхан сэтгэлийг агуулж, хөдөлмөр шингэсэн ч нутгийн шимийг тээгч ургамлын амийг таслан байж, моддын амийг ноцоон байж, дэврэн хөөсөрч буцлах тул сүүнээс 2 аллагаар доор оршдог. Аллага гэх учир нь цайны ургамал амьтай, ноцох мод амьтай байсан гэдгийг санах хэрэгтэй.
💚Тараг – Охь болсон сүүнд олон бие оршиж, исэж, ээдэж бий болдог тул тэр бүх исэх амьсийн амийг таслан байж өргөгдөх тул гуравдугаарт орох өргөл юм.
💛Айраг – Охь болсон сүүн идээ нь олон биеийг оршоож, исэж, ээдэж бий болдог бас нэгэн идээ. Гэвч тарагнаас илүүтэй хүмүүний хөдөлмөрийг шавхавч, байгальд шингэхдээ тарагнаас арай удаан байдаг тул дөрөвдүгээрт орно.
💜Сархад – Сархад бол исэж, ээдсэн таргийг моддын амийг дөлдөн байж бүтээх нэгэн идээ тул тараг, айрагнаас дорд оровч, ухааны царааг тэлж, бодисын мөн чанарыг таниулж, усан бодгалийн хатуу, шингэн, хийн төлөвийг бүгдийг ухааруулах тул хөдөлмөрийн дээд идээ болж өргөлийн тавд орно.
Өргөлийн хувинг #арбай гэдэг. (Арбай- Артай, ирээдүйтэй байх гэсэн утгатай)
Цацлын халбагыг #орбай гэнэ. (Ортой байх, үндэстэй байх гэсэн утгатай) Орбайд байх нүд нь 9 хүслийн билэгдэлтэй. Хүмүүний 9 хүслийг тэнцүү байлгахыг билэгдсэн 9 нүдтэй. Тэнгэртээ энэ миний 9 хүслийг бүтээж биелүүлж, энэ миний үйлдсэн үйл энэ хүсэлд тааран нийцэж байхыг ерөөж цацал өргөх ёс заншилтай.
Өргөлийн хувин гурван бүслүүртэй байдаг нь өнгөрсөн, одоо, ирээдүй цагийг билэгддэг.
Хоёр бариулын түшиг нь эр эм хоёр тэнцүү байхыг, дундын бариул нь үр хүүхэд эдгээр хувь заяаг холбож байдаг гэдгийг илтгэдэг.
💠Өргөл өргөхдөө дээшээ өргөдөг учир юу вэ?
- Хишиг буян дээд тэнгэрээс ирдэг, хур бороо ч дээд тэнгэрээс ирдэг. Тэр бүхний үр нь газарт шингэн, тэндээс бойжин ургадаг. Яг л бороо шиг гэж сэтгэ. Эхлээд бороо орж, зүлэг цэцэглэдэг шүү дээ. Түүн шиг дээд тэнгэрт энэ хүслээ мэдүүлэн, тэр хишиг буянаа бидэнд хур болон буулгаад, тэр нь бидний амьдралд урган төлжиж, өвс ногоо шиг байхын ерөөлөөр бодож, дээд тэнгэрт өргөж, түүний шим нь газарт буугаад өвс ногоог тэтгэж байдагтай адил, эцэст хүмүний хувь заяа тэгширч, аз жаргалтай болдог гэдэг зан үйл юм. Иймд хүмүүн өөрийн зүрхний орон зайгаас чин сэтгэлээсээ хүсэн дээд тэнгэртээ өндрөөс өндөрт өргөдөгийн учир оршино. Өргөл өргөхдөө цементэн шалан дээр биш, шороон дээр зогсож өргөдөг.
💠Өргөлийг хэнд өргөдөг вэ?
- Өөрөө бодоод хандахад л тэдэнтэй холбогддог. Өөрийн өвөг дээдэс, уул усны эзэд гэх мэт.
💠Хаана өргөдөг вэ?
- Амьд оршихуйтай газар буюу хөрсөн дээр. Өргөл өргөхөд ургамал, амьтан, бичил биетэн гэх мэт амьтад хөлд гишгэгдэн амь нь тасарч байдаг. Харин ямарваа нэг амь тасрахад эрлэг ирдэг. Өргөл өргөх үед эрлэг хажууд чинь ирнэ, харин эрлэг хүслийг чинь сонсоод, хүргэх эзэнд (өвөг дээдэст) нь дамжуулдаг. Эрлэг бол амьд, үхсэн хоёрыг холбодог. Харин өргөсөн өргөл нь газарт бууж тэнд буй амийг тэтгэж эрлэгийн дэнсээнд нүгэлгүй байхыг засаж байгаа юм. Нэг үгээр хэлвэл эргэх холбоо болж байна.
💠Өргөлийг юунд хийж өргөх вэ?
- Өөрийн сэтгэлээс хамаарна, мөнгөн аяга, модон аяга гэх мэт байж болно. Хамгийн чухал нь хүсэхдээ чин сэтгэл тээх хэрэгтэй.
💠Өргөлийн хэмжээ ямар байх вэ?
- Хэр их юм өргөх, бага юм өргөх, заавал нартай байна уу? Орой байна уу? Хамаагүй байдаг. Гол нь сэтгэлээсээ өргөх чухал.
💠Монголчууд нар, сар, одонд өргөл өргөдөг учир юу вэ?
- Наранд өргөл өргөснөөр нарнаас амин хэм авна. Мөн оюун ухаанд сайн байдаг.
- Саранд өргөл өргөснөөр хүний дотоод усан бүтэц тэгширдэг. Сарны гэрэл цусны бүтцийг сайжруулдаг. Үнэхээр үр хүүхэд хүссэн үед сар хөлөглөн ирсэн онгодууд тусалдаг.
- 7 бурхан – шанага 7 тэгшрэх үед ертөнцийн төв харагддаг. Мөнх тэнгэр, тэнгэр эцгийг харагдуулна. Иймд хүмүүний зөн нэмэгдэж, зөн сэргэж байдаг. Энэ үед эд эс сэргэж эхэлдэг. Бүх төрлийн сүнсэн айтай холбогдох хаалга нээгдэнэ гэж үздэг.
Өөр бусад өргөл гэвэл дуун өргөл, шүлгэн өргөл, үйлийн өргөл (мод тарих) гэж байдаг.
Аавынхаа төлөө, ээжийнхээ төлөө, өвгөдийнхөө төлөө, хайртай бүхнийхээ төлөө, эх орныхоо төлөө, энэ дэлхийн төлөө өргөсөн өргөл бүр нь хур бороо шиг бууж, дусал бүрийнх нь тоогоор хишиг буян нь дэлгэрч байг ээ.
