06/06/2026
TRANH CÃI Ý TƯỞNG TRONG NGHỆ THUẬT: ĐỪNG BIẾN TRANH CHẤP CHUYÊN MÔN THÀNH CUỘC ĐẤU TỐ BẦY ĐÀN
- Những ngày qua, dư luận lại một lần nữa dậy sóng trước nghi vấn bối cảnh trong MV mới của Sơn Tùng M-TP "đạo nhái" tác phẩm sắp đặt Tàn chỉ của nghệ sĩ Lê Giang. Giữa một rừng bình luận chỉ trích mang tính phong trào của đám đông, chúng ta thực sự cần một cái đầu lạnh để bóc tách vấn đề dưới hai góc độ quan trọng: Thực tế sáng tạo và Cơ sở pháp lý.
1. Bản chất hình ảnh: Lấy cảm hứng hay Ăn cắp?
Nhiều người chỉ nhìn thoáng qua rồi vội vàng kết luận "ăn cắp". Nhưng bất kỳ ai có tư duy quan sát và sự tôn trọng thực tế đều thấy rõ: Hai tác phẩm không hề giống nhau 100% về mặt thị giác.
Việc sử dụng hình tượng những cột kèo xưa cũ, sơn trắng để biểu đạt sự đổ nát, hoang tàn là một ý niệm nghệ thuật (concept). Ê-kíp sản xuất MV đã thừa nhận học hỏi, lấy cảm hứng từ ý tưởng đó để tự dựng nên một bối cảnh mới, có sự khác biệt rõ rệt về bố cục, hình khối và cách sắp xếp chứ không hề "bê nguyên bản gốc" vào sản phẩm.
2. Góc nhìn pháp lý: Luật Sở hữu trí tuệ nói gì?
Nếu đưa vụ việc này soi chiếu dưới góc độ pháp luật hiện hành (Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam), phía ê-kíp MV hoàn toàn an toàn và không thể bị xử phạt hành chính hay dân sự. Tại sao?
Ý tưởng không được bảo hộ: Theo Điều 14 Luật SHTT, pháp luật chỉ bảo hộ “hình thức thể hiện vật lý” của tác phẩm (bố cục cụ thể, đường nét, kích thước chi tiết của tác phẩm Tàn chỉ), chứ không bảo hộ ý tưởng. Không ai có quyền sở hữu độc quyền ý niệm "cột nhà cổ sơn trắng đổ nát".
Không đủ căn cứ cấu thành hành vi xâm phạm: Để khép vào Điều 28 (về hành vi làm tác phẩm phái sinh trái phép hoặc xâm phạm quyền tác giả), bên nguyên đơn phải chứng minh được ê-kíp sao chép nguyên xi hình thức thể hiện. Khi ê-kíp đã tự dựng một bối cảnh khác hoàn toàn về mặt vật lý, cơ quan chức năng (như Thanh tra Bộ Văn hóa) không có bất kỳ cơ sở nào để ra quyết định xử phạt hay gỡ bỏ MV.
3. Trách nhiệm thuộc về ai và "Bản án" bất công từ đám đông
Một sản phẩm âm nhạc quy mô lớn luôn có sự phân định trách nhiệm rõ ràng bằng hợp đồng. Khâu bối cảnh, mỹ thuật thuộc về trách nhiệm của Giám đốc nghệ thuật (Art Director) và ê-kíp thiết kế sản xuất. Ca sĩ chỉ là người trình diễn trong không gian đó và tin tưởng vào sự chuyên nghiệp của ê-kíp hậu cần.
Thế nhưng, khi tranh cãi nổ ra, làn sóng "cắn hùa" của cư dân mạng lại đổ hết mọi gạch đá lên đầu cá nhân nghệ sĩ. Việc bắt Sơn Tùng phải hứng búa rìu dư luận thay cho toàn bộ quy trình sản xuất của một tập thể là một sự bất công lớn.
4. Thực tế hiện tại: Giải quyết bằng "Luật ứng xử"
Trong thực tế showbiz Việt, các vụ tranh chấp ý tưởng bối cảnh gần như chưa bao giờ dắt nhau ra tòa. Chi phí kiện tụng kéo dài và việc chứng minh thiệt hại kinh tế từ "ý tưởng" là điều cực kỳ mơ hồ.
Hiện tại, vụ việc chủ yếu diễn ra trên mặt trận truyền thông:
Phía tác giả gốc: Lên tiếng để khẳng định chủ quyền chất xám và đòi hỏi một sự tôn trọng (cần một lời xin phép hoặc ghi công).
Phía ê-kíp nghệ sĩ: Chọn cách im lặng chờ drama hạ nhiệt (vì về luật họ không sai), hoặc văn minh hơn là bổ sung dòng chữ “Lấy cảm hứng từ...” vào phần mô tả để xoa dịu dư luận.
Lời kết
Nghệ thuật Việt Nam muốn vươn tầm quốc tế thì trước hết, người Việt phải có cái nhìn bao dung và công bằng với người Việt. Khi một nghệ sĩ dám đầu tư lớn, dám làm sản phẩm chỉn chu, thay vì tự hào và tìm cách góp ý văn minh, một bộ phận đám đông lại chỉ chực chờ để đè họ xuống.
Nếu ê-kíp có thiếu sót trong khâu truyền thông hay xin phép, họ cần rút kinh nghiệm về mặt ứng xử. Nhưng việc đẩy câu chuyện đi quá xa bằng những lời lăng mạ bầy đàn chỉ cho thấy sự yếu kém trong tư duy phản biện của đám đông. Đã đến lúc chúng ta cần học cách phân biệt rạch ròi giữa tranh chấp chuyên môn và một cuộc đấu tố cảm tính.
[ ẢNH AI GEMINI ]
