05/04/2022
H ΓΩΝΙΑ ΤΟΥ ΣΥΛΛΕΚΤΗ
Τρίτη 05-04-22/ 14.00-15.00
Ερευνα-Παραγωγή-Παρουσίαση: ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΛΟΥΣΤΑΣ
AΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΟΥΓΓΡΟ ΠΙΑΝΙΣΤΑ ERVIN NYIREGYHÁZI (1903-1987)
Ακούγονται – από ιδιωτικές και ερασιτεχνικές ηχογραφήσεις – έργα των Fr. Chopin, Franz Liszt, Johannes Brahms, Edvard Grieg κ.ά. Προσκεκλημένος της εκπομπής ο πιανίστας και ραδιοφωνικός παραγωγός του Τρίτου Προγράμματος, Χρίστος Παπαγεωργίου.
«…To 1920 ο 17χρονος Nyiregyházi εντυπωσίασε στο αμερικανικό ντεμπούτο του στο Carnegie Hall της Νέας Υόρκης. Tην ίδια εποχή πραγματοποίησε τις πρώτες ηχογραφήσεις του σε πιανόλα, ορθότερα Player Piano, του οίκου Ampico. Μετά από περιοδείες στη Νότιο Αμερική, το 1924 ήρθε σε ρήξη με τον ιμπρεσάριό του και καταστράφηκε οικονομικά. Με το όνομά του σε μαύρη λίστα αναγκάστηκε να διδάσκει πιάνο και να παίζει σε ξενοδοχεία, θέατρα και club. Το 1928 εγκαταστάθηκε στο Los Angeles, με έξι δολάρια στην τσέπη. Εργάστηκε σε κινηματογραφικά studio του Hollywood. Μετέγραψε κινηματογραφική μουσική για πιάνο και εμφάνιζε ως ηθοποιός ένα ή δύο χέρια σε πληκτρολόγιο, μεταξύ άλλων στην ταινία τρόμου του 1946 Το τέρας με πέντε δάκτυλα, σε σκηνοθεσία του Robert Florey. Η μετεωρική σταδιοδρομία του εκκεντρικού καλλιτέχνη είχε όμως τελειώσει. Ήταν αλκοολικός, σεξομανής και κοιμόταν τις νύκτες σε φτηνά ξενοδοχεία, πάρκα και τον υπόγειο σιδηρόδρομο. Έζησε επί δεκαετίες στην αφάνεια, δίχως να έχει δικό του πιάνο.
To 1935, o συνθέτης Arnold Schoenberg – αφού άκουσε ιδιωτικά τον Nyiregyházi – έστειλε επιστολή στον μαέστρο Otto Klemperer, ο οποίος είχε αναλάβει το podium της Φιλαρμονικής του Los Angeles, αλλά βρισκόταν στη Νέα Υόρκη. Ο Schoenberg γράφει μεταξύ άλλων:
«Δεν έχω ακούσει ποτέ από άλλον τέτοια εκφραστική δύναμη. Θα διαφωνήσεις με τα tempi του όσο διαφώνησα και εγώ. Θα παρατηρήσεις πως δίνει συχνά έμφαση σε έντονες αντιθέσεις, δίχως να λαμβάνει υπόψη τη φόρμα. Η τελευταία φαίνεται πως έχει χαθεί. Απρόσμενα όμως, με τον δικό του τρόπο, η μουσική βρίσκει και πάλι τη φόρμα της και αποκτά νόημα. Ο ήχος που εκμαιεύει από το πιάνο, συνεχίζει ο Schoenberg , δεν έχει υπάρξει ξανά ή τουλάχιστο δεν έχω ακούσει ποτέ κάτι παρόμοιο. Ο ίδιος δε φαίνεται να συνειδητοποιεί με ποιον τρόπο παράγει αυτούς τους πρωτότυπους και απίστευτους ήχους, παρόλο που φαίνεται πως είναι διανοούμενος και όχι απλώς ένας ονειροπόλος».
To 1955, μετά τον θάνατο της έκτης συζύγου του, σταμάτησε να παίζει πιάνο. Στα τέλη του 1972 o 69χρονος Nyiregyházi επανήλθε, δίνοντας ρεσιτάλ στο San Francisco. Έπρεπε να συγκεντρώσει χρήματα για ιατρική περίθαλψη της ένατης συζύγου του. Tη δεκαετία του 1970 πραγματοποίησε ηχογραφήσεις, ορισμένες από τις οποίες κυκλοφόρησαν εμπορικά με αμφιλεγόμενα σχόλια. Ο επιφανής κριτικός Harold Schoenberg τον χαρακτήρισε ως αυθεντικό πιανίστα του 19ου αιώνα. Άλλοι θεώρησαν τις ερμηνείες του ερασιτεχνικές και γελοίες…»
Τρίτο Πρόγραμμα 90,9/www.trito.gr
