30/07/2026
Ирэх өвөл Монголд 150 МВт цахилгаан дутна. Сайд өөрөө хэлсэн — хязгаарлаж байж давна гэсэн. Тэр 150 гэдэг тоо хаанаас гарч ирснийг ойлгоход, нэг гунигтай түүх задарна.
Эхлээд энгийн зүйлээс эхэлье. Цахилгааны хэрэглээ хэзээ ч зогсдоггүй, жил бүр өсдөг. Хот томорно, шинэ хороолол бослоо, айл болгон илүү олон цахилгаан хэрэгсэлтэй болно, гудамжинд цахилгаан машин олширлоо. Монголын цахилгаан хэрэглээ жил бүр 6-8%-иар өсч байна. Энэ бол муу зүйл биш — хөгжиж, амьдрал сайжирч байгаагийн шинж. Асуудал өсөлтөд биш, тэр өсөлтийг хэн ч угтаж бэлдээгүйд байгаа юм.
Учир нь цахилгаан хэрэглээ жил бүр өссөн ч, түүнийг хангах станц ижил хурдаар өсөөгүй. Энд хамгийн гайхмаар баримт бий. Монголын хамгийн том цахилгаан станц болох ТЭЦ-4-ийг аваад үзье. Энэ станц 1983 онд ашиглалтад орсон бөгөөд өнөөдөр ч Монголын нийт цахилгааны 70 хувь, Улаанбаатарын дулааны 65 хувийг дангаараа хангаж байна. Дөчин гурван жилийн настай нэг станц одоо ч улсын гэрлийн гуравны хоёрыг барьж байна. Тэрнээс хойш түүнтэй эн зэрэгцэх том станц баригдаагүй.
Дөчин хоёр жил гэдэг ямар хугацаа вэ. Тэр үед Улаанбаатар өнөөдрийнхөөс хоёр дахин жижиг байсан. Хүн ам бараг гурав дахин цөөн. Одоогийн залуучуудын ихэнх нь төрөөгүй байсан. Тэр цагаас хойш хот өссөөр, хэрэглээ нэмэгдсээр — гэтэл суурь хүчин чадал 1983 оных хэвээрээ.
Одоо тоог нэмье. Хэрэглээ жил бүр 100-130 МВт-аар өсч байхад, шинэ том станц 42 жил нэмэгдээгүй бол зөрүү хуримтлагдана. Тэр хуримтлагдсан зөрүү өнөөдөр 150 МВт болж, ирэх өвөл хаалга тогшиж байна. 150 гэдэг тоо тэнгэрээс унасан гамшиг биш — 42 жилийн турш өдөр бүр өссөн, төлөгдөөгүй өр.
Тэр зөрүүг өнөөдөр юугаар нөхдөг вэ. Импортоор. Оргил ачаалал 17:00-22:00 цагт огцом нэмэгдэж, тэр дутагдлыг импортын цахилгаанаар нөхдөг. Яг айл гэр оройн хоол хийж, гэрлээ асаадаг тэр таван цагт дотоодын станц хүрэлцэхгүй, зөрүүг Оросын шугамаас татдаг. Монголын хамгийн ачаалалтай цаг гадныхны залгуурт холбоотой байна гэсэн үг.
Ирээдүй бүрэн харанхуй биш. Станцууд эцэст нь босч эхэллээ. Бөөрөлжүүтийн 300 МВт-ын станцын эхний блокийн барилга 90% дууссан. Ирэх онд Сэлэнгэд 70 МВт-ын станц, 2027-2028 онд Баянгийн 660 МВт-ын станц ашиглалтад орно. Сайдын тооцоолол ёсоор 2027 оноос эрчим хүчний чадлын дутагдалгүй болно.
Гэхдээ гол сургамжийг мартаж болохгүй. Дөчин хоёр жил хойшлуулсан асуудал нэг өвлөөр шийдэгдэхгүй. Хэрэглээ өснө гэдгийг хүн бүр мэдэж байсан. Станц хэрэгтэй гэдгийг инженер бүр хэлж байсан. Гэхдээ шийдвэр дараагийн Засгийн газарт, дараагийн жилд, дараагийн хүнд шилжсээр 42 жил өнгөрчээ. Хэн ч "би шийдэхгүй" гэж хэлээгүй — зүгээр л хэн ч шийдээгүй.
Тоо худал хэлдэггүй. 150 МВт бол ирэх өвлийн асуудал биш, 42 жилийн хариу. Одоо станц босч эхэлсэн нь сайн хэрэг. Гэхдээ нэг асуулт үлдэнэ: дараагийн 150 МВт-ыг дахин 42 жил хүлээх үү, эсвэл энэ удаад шийдэх үү?
