15/06/2026
ТОД ГЯЛАЛЗАХ ТҮҮХ #3
Тамирчны амьдралын түүхийг хуваалцдаг “Тод Гялалзах Түүх” цувралын маань гурав дахь дугаар Монголын хөлбөмбөгийн шигшээ багийн ахлагч Х.Цэнд-Аюуш оролцлоо.
Хөлбөмбөгийн ДАШТ эхэлсэн байгаа энэ үед шигшээ багт дуудагдаж, дэлхийн аваргын урьдчилсан шатанд өрсөлдсөн дурсамжаасаа хуваалцав:
Дөнгөж 17 насандаа Монгол улсын шигшээ багийн хамгийн залуу тоглогчдын нэг болж, ДАШТ-ий урьдчилсан шатанд Умард Солонгосын шигшээ багтай тоглосон тэр цагаас хойш 19 жил өнгөрч ээ.
Энэ хугацаанд 2010, 2014, 2018, 2022, 2026 гэсэн таван ДАШТ-ий урьдчилсан шатанд тоглоод байна. Хүнд хэцүү, жаргалтай сайхан олон мөчүүдийг өнгөрөөсний дараа эргээд бодоход шигшээ багт дуудагдаж тоглоно гэдэг нэр төрийн бөгөөд бахархалтай зүйл. Гэхдээ түүнээс чухал нь 19 жилийн хугацаанд өндөр түвшинд бэлтгэлжилттэй байж, формоо хадгалсан маань хүн бүрийн ойлгож, хараад байхгүй үнэ цэнтэй зүйл юм.
Тухайн үед Д.Лүмбэнгарав, Г.Даваа-Очир, М.Мөнхбат, С.Гэрэлт-Од гээд ах нартайгаа мөр зэрэгцэн тоглож байсан жаахан хүүхэд байсан бол одоо ах нарынхаа хүүхдүүдтэй хамт тоглож байна.
2007 онд анх шигшээ багт дуудагдаад шууд ДАШТ-ий урьдчилсан шатны тоглолтод оролцоход 17 настай хүүхэд асар их сандралтай, юу болоод өнгөрснийг ч ойлгох сөхөөгүй байсан. Харин 2011 онд Мьянмарыг ДАШТ-ийг урьдчилсан шатанд өрсөлдөхөд 21 настай галзуу барын аманд гараа хийхээс буцахгүй залуу, хожлын гоолыг оруулаад хаалганы араар гүйж байлаа.
Ерөөсөө тамирчин хүний туршлага гэдэг ялалт, ялагдлын нийлбэрээр олддог үнэтэй зүйл. Өнөөдрийн би 2011 оны Цэнд-Аюуштай харьцуулахын аргагүй тоглогч болсон гэж боддог.
Цаг үе бүр өөр өөрийн гэсэн түүхтэй. Анх шигшээ багт тоглож байхад голдуу хамгаалалтын, алсын дамжуулалтын, гүйлтийн бэлтгэл хийдэг байсан бол одоо тактикийн бэлтгэл, бичлэг үзэж дүгнэлт хийх мэт дэвшлүүд гарсан.
2015 оноос өмнө шигшээ баг маш цөөхөн тоглодог байсан болохоор шигшээ багт дуудагдаж тоглохын төлөө бүхнээ зориулдаг бол байлаа. Намайг анх шигшээд дуудагдсан үед улсын шалгалтууд давхацсан юм. Ээж ааваасаа шигшээ багаа сонгох уу? Шалгалтаа сонгох уу? гэхэд шигшээ багаа сонго гэснээр би 9-р ангийн улаан шугам татахад ангийнхаа хамгийн сүүлд орж байв. Дараа нь багш нарын зөвлөлөөр орж байж анги дэвшиж байсан.
Одоо бол өөр. Шигшээ олон тоглолт хийдэг болсон болохоор залуучууд зарим нөхөрсөг, цугларалтыг өнжөөд гол тоглолтдоо ордог зүйлс ажиглагдаад байгаа нь сул тал ч юм шиг санагддаг.
Өөр өөр клубт тоглодог тамирчид асар богино хугацаанд ойлголцож нэг баг болох ёстой байдаг нь шигшээ багт тоглохын хэцүү зүйлсийн нэг. Гэхдээ түүнээс хэцүү нь дасгалжуулагч солигдох байдаг.
2017-2019 оны үед МХБХ шигшээ багтаа их анхаарч, тэмцээнд орохын өмнө цаг агаарт дасгахын тулд гадаадад бэлтгэл хийлгэж, нэг дасгалжуулагч, нэг бодлогоор, нэг багийг жилийн турш барьсан нь үр дүнгээ өгсөн.
Монголын шигшээ баг түүхэндээ анх удаа Зүүн азийн аварга болж, ДАШТ-ий урьдчилсан шатны эхний давааг давсан нь тогтвортой байдал, бодит дэмжлэгийн шууд үр дүн байсан.
Брунэй Даруссалам улсын багийг ДАШТ-ий урьдчилсан шатны эрхийн төлөөх тоглолтод нийлбэр дүнгээр 3:2-оор хожсон тоглолт хэзээ ч санаанаас гардаггүй. Ялангуяа хариу тоглолт үнэхээр хүнд байсан. Монголд 2:0-ээр хожсон ч хариу тоглолтын эхний үед л үр дүн 2:2 болж, завсарлагаагаар тамирчид, арын албаныхан юу хийхээ мэдэхгүй маш их сандарсан байлаа.
Хоёрдугаар үед хаалгач Б.Ариунболдыг оруулах шийдвэр гаргаж, Б.Ариунболд маань ч гайхалтай хаалтуудыг хийж, Н.Цэдэнбал торгуулийн цохилтоос гоол оруулснаар бид цааш шалгарсан. Н.Цэдэнбал, Б.Ариунболд нар Монголын шигшээ багийг ДАШТ-ий урьдчилсан шатны хэсэгт ороход үнэтэй хувь нэмэр оруулсан тоглогчид.
Тэр цагаас манай тамирчдын ур чадвар сайжирч, гадаадад легионер тоглогчоор тоглодог тоглогчид олон болсон нь ДАШТ биш юмаа гэхэд Азийн АШТ-д оролцох бүрэн боломжтойн жишээ гэж боддог.
Гэхдээ холбоо, клубүүд, тамирчид гээд нэгдсэн байр суурьтай байж, хэн хэнийхээ нөхцөл байдлыг ойлгосон зөв шийдвэр гаргаж байж амжилтад хүрнэ гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Хөлбөмбөгийг хөгжүүлэхэд маш олон талын оролцоо, дэмжлэг хэрэгтэй бөгөөд TG SPORT-ын хувцас хэрэглэлээр баг тамирчдыг дэмждэг дэмжлэг ч бас хөлбөмбөгийн хөгжилд оролцож буй бодит хувь нэмэр юм.
Түүнтэй адил гэр бүл бол тамирчин хүний амжилтын гол түлхүүрүүдийн нэг байдаг. Мянга авьяастай, чадвартай байлаа гээд гэр бүл нь дэмжихгүй, ойлгохгүй байвал тэр тоглогч байнгын сэтгэлийн дарамттай тоглоно. Тийм дарамтад байгаа тамирчны гүйцэтгэл муудаж, өндөр түвшинд тоглоход хэцүү болно. Гэр бүл маань ар талыг маань бүрэн даадаг учраас би энэ олон жил санаа зовох зүйлгүй тоглосоор байна.
Хөлбөмбөг өөрөө амьдрал шиг алдаа оноотой байдаг учраас хаан спорт гэгддэг хөлбөмбөгөөр хичээллэвэл ямар зовлон бэрхшээлтэй нүүр тулсан сэтгэлийн хаттай байж чаддаг болохоор хүүхэд залуусыг хөлбөмбөгөөр хичээллээсэй гэж хүсдэг.
