07/12/2020
Maria Gonzaga (1611-1667), przyszła królowa Polski, była jedną z najlepszych partii ówczesnej Francji. Piękna, obyta, inteligentna i posażna, wydawała się idealną kandydatką na żonę. Mimo to bardzo długo pozostawała panną. Dlaczego?
Gdy miała 16 lat i mieszkała w Paryżu, owdowiał 3 lata od niej starszy Gaston Orleański (1608-1666), młodszy brat króla Francji Ludwika XIII. Gaston miał tylko jedną córkę, a nic nie wskazywało, by Ludwik nie miał potomstwa i nic nie wskazywało na to, by miał się go doczekać. Młodzieniec, który był przewidywanym następcą tronu, zakochał się w Marii. Jako księżniczka (jej ojciec i bracia walczyli o niezależną władzę w Mantui) wydawała się wystarczająco dobrą partią na (być może) przyszłą królową i matkę przyszłego króla. Przystojny i utalentowany Gaston także wpadł w oko księżniczce.
Niestety, cały francuski dwór, a szczególnie królowa-wdowa Maria Medyceuszka, nie cierpiąca Gonzagów, stanowczo nie zgadzali się na ślub. Gaston został zmuszony do złożenia przysięgi, że zrezygnował z myśli o poślubieniu księżniczki. Mimo to nie dawał za wygraną i postanowił poślubić Marię Gonzagę w tajemnicy gdzieś na prowincji. Niestety, konspiracja się nie udała, królowa-wdowa dowiedziała się o wszystkim. W marcu 1629 roku Maria Gonzaga otrzymała zaproszenie do Luwru, które okazało się tylko przykrywką. Dziewczyna została uwięziona. Spędziła pod kluczem 4 lata, a sprawa małżeństwa już nie wróciła – rok przed jej uwolnieniem Gaston poślubił (też potajemnie, ale tym razem skutecznie!) młodziutką lotaryńską księżniczkę Małgorzatę.
Uwolniona Maria Gonzaga osiadła we francuskiej siedzibie rodu, Nevers. Wkrótce została mianowana zarządczynią wszystkich francuskich posiadłości Gonzagów. Po jej historii miłosnej i w związku z rolą jej ziem dla Korony, sprawa małżeństwa wracała tylko sporadycznie. Odrzuciła amory markiza de Gevres, który załamany popełnił samobójstwo. Kilkukrotnie pojawiały się pomysły wydania jej do Polski – za króla Władysława IV lub jego przyrodniego brata Jana Kazimierza. Na początku lat 40. wdała się w romans z młodszym od siebie, wysokim i przystojnym Henrykiem d'Effiat, markizem Cinq-Mars, a zakochani marzyli o małżeństwie. Francja była wtedy w stanie wojny z Hiszpanią, a Richelieu odkrył, że Henryk pobiera pensję od króla Filipa IV. Za zdradę został uwięziony i ścięty 12 września 1642 roku. Afera mogła się także odbić na Marii, ale ponieważ była w nią też wmieszana jej przyjaciółka (prywatnie siostrzenica kardynała), udział pań został zatuszowany.
Życie Marii miało odmienić wydarzenie w dalekim Wilnie. 24 marca 1644 roku zmarła królowa Polski Cecylia Renata. Władysław IV postanowił poszukać jej następczyni we Francji. Na początku 1646 roku księżniczka znalazła się już nad Wisłą jako jego żona (oraz jako Ludwika – gdyż w Polsce zwyczajowo unikano używania imienia Matki Boskiej). Po jego śmierci poślubiła drugiego swojego adoratora – i kolejnego króla – Jana Kazimierza.