08/12/2023
"ในวันที่ลูกถูกแกล้ง พ่อแม่ควรรับมืออย่างไรดี"
ลูกถูกเพื่อนทำร้าย ตี ผลัก ข่วน ชก
ลูกถูกแย่งของ ขโมยของไป
ลูกถูกเพื่อนล้อเลียน ทำให้อับอาย
ในช่วงวัยเด็กเล็ก การกลั่นแกล้งระหว่างเด็กเล็กด้วยกันมักจะพบในรูปแบบของการทำร้ายร่างกาย เช่น ตี ผลัก กัด ดึง การแย่งของ การแซงคิว
ในช่วงวัยถัดมา เมื่อเด็กเริ่มใช้ภาษาสื่อสารได้ดีขึ้นรูปแบบของการกลั่นแกล้งที่พบมากขึ้นจะแปรเปลี่ยนเป็น การล้อเลียน การทำให้อับอาย การข่มขู่ การไม่ยอมให้เข้ากลุ่มด้วย
**********
สำหรับเด็กปฐมวัย-ประถมต้น
⦿ ถ้าลูกถูกตี กัด หรือ ทำร้ายจากเพื่อน
พ่อแม่สามารถรับมือดังนี้...
(1) เข้าไปสังเกตก่อนว่า "เด็กๆ แก้ปัญหากันเองได้หรือไม่?"
บางครั้งแค่เพียงพวกเขาทะเลาะกัน อาจจะมีเผลอลงไม้ลงมือกันบ้าง แต่ไม่อันตรายจนเกินไป เราควรให้โอกาสเขาได้ไกล่เกลี่ยกันเอง
แต่ถ้าเราดูลาดเลาแล้วว่า เด็กๆ ไม่มีการสื่อสารกันเลย และอีกฝ่ายเริ่มถอยหนีหรือไม่สามารถรับมือได้แล้ว เราควรเข้าไปหยุดทันที
(2) เข้าไปหยุด และแยกลูกของเราออกมาก่อน (ถ้าเป็นพี่น้องทะเลาะกัน แยกคนที่ไม่พร้อมออกมาก่อน)
(3) พาไปนั่งลงมุมสงบปราศจากคนอื่นๆ เพื่อให้เด็กสามารถสงบอารมณ์ พร้อมคุยกับเราว่าเกิดอะไรขึ้น
พ่อแม่สามารถนั่งลงข้างๆ รอลูกสงบ
(4) คุยกับลูกโดยคำถามปลายเปิด งดตำหนิและบ่นว่า เพื่อให้ลูกสามารถเล่าเรื่องราวออกมาได้
“เกิดอะไรขึ้น”
“ลูกรู้สึกอย่างไร”
“ลูกจะทำอย่างไรดี"
“อยากให้พ่อแม่ช่วยอะไรบ้าง”
ถ้าลูกไม่ตอบคำถาม ให้พ่อแม่พูดคุยกับเขาว่า "พ่อแม่พร้อมที่จะช่วยเหลือเขาเสมอ ถ้ามีอะไรอยากเล่า บอกได้ตลอด ไม่ใช่ตอนนี้ก็ได้ แต่พร้อมเมื่อไหร่ พ่อแม่พร้อมฟังลูกนะ"
ความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างพ่อแม่ลูก จะทำให้ลูกไว้ใจเรามากพอที่จะเปิดใจ และเล่าถึงปัญหาของเขา
(5) เมื่อเด็กสองฝั่งสงบแล้ว ให้มาเจอกันเพื่อพูดคุย ขอโทษ และแก้ปัญหาร่วมกัน
ถ้าลูกเป็นฝ่ายถูกทำร้าย ให้เราบอกเด็กอีกคนว่า “เราควรขอโทษเพื่อนนะ”
หากผู้ใหญ่อีกฝ่ายไม่พอใจและไม่ยอมให้เด็กมาขอโทษลูกเรา
อย่างน้อยเรากล้าไปคุยกับพ่อแม่
แต่ถ้าลูกเป็นฝ่ายไปทำร้ายเขา ลูกก็ควรขอโทษเพื่อนเช่นกัน
(6) จบด้วยการสอนเขาว่า “ถ้าเกิดเหตุการณ์แบบนี้ขึ้นครั้งหน้า ให้ขอความช่วยเหลือจากผู้ใหญ่ได้”
หรือ “ถ้าเพื่อนไม่ยอมหยุด ให้ลูกเดินหนีออกมาจากตรงนั้น และให้มาหาผู้ใหญ่”
*** (7) ถ้าเหตุการณ์เกิดขึ้นที่โรงเรียน สอนให้ลูกวิ่งหนีเอาตัวรอดก่อน แล้วไปขอความช่วยเหลือจากครู
(8) ถ้าลูกไม่กล้าบอกครู ให้พ่อแม่พาเขาไปพบครูเพื่อแก้ปัญหานี้ด้วยกัน
***
⦿ ถ้าลูกถูกเพื่อนแย่งของ หรือ ขโมยของไป
พ่อแม่สามารถรับมือดังนี้...
(1) เข้าไปสังเกตก่อนว่า “ลูกสามารถขอของคืนกลับมาได้ด้วยตัวเองหรือไม่?”
ถ้าเขาสามารถพูดคุยได้ด้วยตัวเอง ให้เราปล่อยเขาจัดการด้วยตัวเขาเอง
ถ้าเขาไม่สามารถขอของคืนมาได้ และเริ่มมีการทะเลาะกันเกิดขึ้น ลูกขอให้เราช่วย ให้เราเข้าไปได้
(2) พูดกับอีกฝ่ายชัดเจนว่า “นั่นเป็นของๆ ....ถ้าต้องเล่นหรือใช้ของชิ้นนั้น ให้ขอ...ก่อนนะ”
ในกรณีนี้อาจจะต้องพูดคุยกับพ่อแม่ของอีกฝ่ายด้วยว่า ของเป็นของลูกและเขายังไม่พร้อมจะให้เพื่อนนำไปใช้หรือเล่นกับของชิ้นนั้น
(3) คุยกับลูกว่า “เขามีสิทธิ์ขอของชิ้นนั้นคืน เพราะของชิ้นนั้นเป็นของเขา และเขามีสิทธิ์ที่จะแบ่งปันหรือไม่แบ่งก็ได้เช่นกัน”
***(4) ถ้าเหตุการณ์เกิดขึ้นในห้องเรียน ถ้าลูกขอดีๆ แล้วเพื่อนไม่ยอมคืนให้ สอนให้ลูกไปบอกครูก่อน เพราะบางครั้งการไปแย่งกลับมาเองอาจจะทำให้บานปลายกว่าเดิม
(5) ถ้าลูกไม่กล้าบอกครู ให้พ่อแม่พาเขาไปพบครูเพื่อแก้ปัญหานี้ด้วยกัน
***
สำหรับเด็กประถมไปจนถึงวัยรุ่นมัธยม
⦿ ถ้าลูกถูกเพื่อนล้อเลียน
พ่อแม่สามารถรับมือดังนี้...
(1) พูดคุยกับลูกว่า “เขารู้สึกอย่างไร” และ “ลูกคิดว่าเพราะอะไรเพื่อนถึงทำเช่นนั้น”
(2) สอนลูกว่า “เขาสามารถบอกเพื่อนได้ว่าเขาไม่ชอบ และอยากให้หยุดพูดแบบนั้น”
(3) เมื่อลูกบอกชัดเจนกับอีกฝ่ายว่าเขาไม่ชอบแล้ว เพื่อนยังล้อเลียนเขาต่อ ให้สอนลูกว่า “ให้เขาเดินออกมาจากตรงนั้น และขอให้ผู้ใหญ่ (คุณครูหรือพ่อแม่) มาจัดการเรื่องนี้ต่อ”
เพราะถ้าลูกเดือดร้อนกับคำพูดของเพื่อนและตอบสนองต่อ อีกฝ่ายจะมีแนวโน้มล้อเลียนเขาต่อไป
(4) ให้การสอนลูกเสมอถึงคุณค่าภายในตัวเขา และสิ่งที่เขาสามารถทำได้ เริ่มจากที่บ้านพ่อแม่ต้องชื่นชมและมองเห็นคุณค่าในตัวลูกก่อน เพื่อที่จะเขาจะมองเห็นคุณค่าในตัวเองต่อไป
(5) พ่อแม่เคียงข้างลูก ให้คำแนะนำและช่วยเหลือเขาในสิ่งที่จำเป็นต้องพัฒนาต่อไป ถ้าด้านนั้นพ่อแม่ทำไม่ได้ ควรขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ ได้แก่ แพทย์พัฒนาการ นักจิตวิทยา นักกิจกรรมบำบัด และอื่นๆ
***(7) ถ้าเหตุการณ์เกิดขึ้นที่โรงเรียน สอนให้ลูกเข้าไปบอกครู
(8) ถ้าลูกไม่กล้าบอกครู ให้พ่อแม่พาเขาไปพบครูเพื่อแก้ปัญหานี้ด้วยกัน
***
⦿ ถ้าลูกถูกเพื่อนกลั่นแกล้ง (Bullying)
เช่น การข่มขู่ การทำร้ายร่างกาย การถูกไม่ยอมให้เข้ากลุ่ม และอื่นๆ
พ่อแม่สามารถรับมือดังนี้...
(1) ให้การรับฟังปัญหาจากลูก ฟังด้วยใจเป็นกลางและสงบ (แม้จะรู้สึกโกรธมากก็ตาม) เพราะการรับฟังจะช่วยให้ลูกได้ระบายออกมา และการรับฟังอย่างตั้งใจแม้จะเรื่องเล็กหรือเรื่องใหญ่จะทำให้ลูกกล้าเล่าเรื่องราวในอนาคตให้เราฟังอีก
(2) ถามลูกว่า “ต้องการให้พ่อแม่ช่วยลูกอย่างไรดี” เพราะบางครั้งเด็กอาจจะต้องการแค่ระบายให้เราฟัง ส่วนการแก้ปัญหาเขาจะพยายามด้วยตัวเอง
(3) หากลูกไม่สามารถแก้ปัญหาได้ด้วยตัวเองและคนอื่นยังทำร้ายเขาอยู่ ให้พ่อแม่แนะนำลูกให้พูดคุยกับคุณครูก่อน
(4) แม้ลูกจะแจ้งกับคุณครูแล้ว แต่คุณครูเพิกเฉย พ่อแม่ควรเข้าไปพูดคุยกับทางโรงเรียนโดยตรง ถึงแนวทางในการแก้ปัญหาและการป้องกันปัญหา
(5) ถ้าโรงเรียนไม่สามารถเปลี่ยนแปลงและแก้ปัญหาได้ พ่อแม่มีทางเลือกเสมอ เราไม่จำเป็นต้องให้ลูกทนอยู่ต่อ
(6) ระหว่างการดำเนินการ หากลูกมีความวิตกกังวลที่สูงมาก มีแนวโน้มซึมเศร้า และทำร้ายตัวเอง ควรพาลูกไปพบจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น เพื่อเข้ารับการช่วยเหลืออย่างเหมาะสมต่อไป
(7) การเคียงข้างและช่วยเหลือจนทุกอย่างผ่านพ้นไป ลูกจะเรียนรู้ว่าพ่อแม่คือพื้นที่ปลอดภัยและเป็นที่พึ่งทางใจให้กับเขาได้ ในอนาคตถ้าเกิดเรื่องอะไร เขาจะกล้าเล่าให้เราฟัง
***
"กรณีที่เป็นการกลั่นแกล้งรุนแรงที่อันตรายถึงชีวิต"
ไม่ใช่แค่เพียงการทำร้ายร่างกาย แต่หมายรวมถึงการทำร้ายจิตใจที่บั่นทอนคุณค่าจนทำให้อีกฝ่ายมีความทำร้ายตัวเอง (ไปจนถึงฆ่าตัวตาย)
ในจุดนี้พ่อแม่ต้องลงมือเข้าไปแก้ปัญหาทันที พาลูกออกมาจนสภาพแวดล้อมดังกล่าวก่อน หยุดเรียนเพื่อหาแนวทางในการแก้ปัญหากับทางผู้ใหญ่ในโรงเรียนให้ชัดเจน และถ้าการกระทำถึงขั้นผิดกฎหมาย จำเป็นต้องดำเนินการทางกฎหมายด้วย เพื่อให้อีกฝ่ายไม่กระทำสิ่งที่รุนแรงนี้กับใครได้อีกในอนาคต
ทั้งนี้ควรพาลูกไปพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาทันที เพื่อเยียวยาจิตใจเบื้องต้น
***********
สุดท้าย การปลูกฝังคุณค่าในตัวลูกผ่านการมอบความรักตั้งแต่วัยเยาว์ ให้เขาช่วยเหลือตัวเองในวัยที่ทำได้ และให้การยอมรับในสิ่งที่เขาเป็น จะทำให้เด็กเติบโตจากภายใน ซึ่งทำให้ภายนอกมากระทบใจเขาได้ยากขึ้น
ด้วยรักจากใจ
เม
เพจตามใจนักจิตวิทยา
