01/02/2026
ระยะของต้อกระจก (Cataract staging)
เคสปรึกษาวันนี้ คนไข้หญิงในวัย 60 ปี กลับมาตรวจตาหลังจากหายไป 4 ปี เพราะช่วงหลังมองไม่เห็นแล้ว ช่วยตัวเองไม่ได้ ตรวจแล้วเป็นต้อกระจกสุก 2 ข้าง
หมอรีบหาคิวผ่าตัดให้
อายุเท่านี้ คนทั่วไปมักเพิ่งเริ่มเป็นต้อกระจก แต่รายนี้เป็นต้อกระจกสุกสองข้าง เนื่องจากมีโรคประจำตัวเป็นเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลได้ไม่ดี ต้อกระจกจึงดำเนินโรคเร็วกว่าคนทั่วไป
>
วันนี้หมอเลยอยากมาเล่าว่า ต้อกระจกมีระยะอย่างไรบ้าง และถ้าปล่อยไว้ จะเป็นยังไงในระยะยาว
หมอแบ่งระยะต้อกระจกในมุมที่คนไข้รับรู้ จากน้อยไปมาก
ระยะที่ 1 มีต้อกระจกแล้ว แต่ ยังไม่มีอาการ
มักพบจากการตรวจสุขภาพตาประจำปี
ระยะที่ 2 เริ่มมีอาการ แต่ ยังไม่รบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน
เช่น ตามัวเล็กน้อย ค่าสายตาเปลี่ยน
ระยะที่ 3 มีอาการมากขึ้น จน เริ่มรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน
เช่น ต้องเปลี่ยนแว่นบ่อย เปลี่ยนแล้วดีขึ้นแต่ไม่ใสเหมือนเดิม หรือเริ่มเห็นแสงแตก
ระยะที่ 4 ต้อกระจกสุก
มองจากภายนอกเห็นเลนส์ตาขาว การมองเห็นลดลงมาก หากเป็นสองข้างอาจช่วยเหลือตัวเองลำบาก
ระยะที่ 5 ต้อกระจกสุกร่วมกับภาวะแทรกซ้อน เช่น ต้อหิน
มักมีอาการปวดตา ตาแดง ร่วมกับการมองเห็นลดลงมาก
>
ระยะเวลาที่ต้อกระจกเปลี่ยนจากระยะหนึ่งไปอีกระยะหนึ่งแตกต่างกันในแต่ละคน
บางคนอยู่ระยะที่ 1–2 ได้นานมาก
บางคนโรคดำเนินเร็วจากระยะที่ 2 ไป 3
โดยทั่วไป ต้อกระจกตามวัยมักใช้เวลาหลายปีในแต่ละระยะ และใช้เวลารวมเป็นสิบปีกว่าจะถึงระยะต้อกระจกสุก
ดังนั้น อาการมัวที่เกิดขึ้นเฉียบพลันในระยะสั้น มักไม่ใช่ต้อกระจกตามวัยเพียงอย่างเดียว
>
แล้วควรผ่าตัดต้อกระจกในระยะไหน
โดยทั่วไป คนไข้มักเข้ารับการผ่าตัดในระยะที่ 3
คือช่วงที่เริ่มรู้สึกว่าการมองเห็นรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน
หากเลือกติดตามอาการต่อ ต้อกระจกอาจค่อยๆดำเนินไปสู่ระยะที่ 4 ซึ่งใช้เวลาหลายปี
การมองเห็นจะลดลงมากขึ้น และส่งผลต่อการใช้ชีวิต
ในบางราย หากโรคดำเนินต่อจนเกิดภาวะแทรกซ้อนในระยะที่ 5 จะมีอาการปวดตาร่วมด้วย มีต้อหินแทรกซ้อนจากต้อกระจก
ซึ่งเป็นภาวะที่ต้องได้รับการดูแลรักษาเพิ่มเติมด้วยกับควบคุมความดันตาก่อนการผ่าตัด
หมอเองได้ดูแลคนไข้ต้อกระจกในทุกระยะ พบว่า
การผ่าตัดในระยะที่ยังไม่มีภาวะแทรกซ้อน มักทำได้ง่ายกว่า การฟื้นตัวดีกว่า และมีความเสี่ยงน้อยกว่าเมื่อเทียบกับระยะที่โรคซับซ้อนขึ้น
>
ปัจจุบัน คนไข้บางส่วนเลือกผ่าตัดตั้งแต่ระยะที่ 2 เพื่อแก้ไขค่าสายตาสั้น ยาว เอียง หรือสายตายาวตามวัย ควบคู่ไปกับการรักษาต้อกระจก ด้วยเทคโนโลยีเลนส์แก้วตาเทียมในปัจจุบัน
วิธีการผ่าตัดพื้นฐานในแต่ละระยะไม่ได้แตกต่างกัน สิ่งที่ต่างคือสภาพตาและความซับซ้อนของโรค
>
อีกเรื่องที่น่าสนใจคือ
หากในพื้นที่หนึ่งยังพบคนไข้เข้ารับการผ่าตัดในระยะต้อกระจกสุกเป็นจำนวนมาก อาจสะท้อนถึงการเข้าถึงบริการทางการแพทย์ที่ยังไม่ทั่วถึง เพราะก่อนถึงระยะนี้ คนไข้มักมีอาการมัวมานานแล้ว
ทั้งนี้ หากคนไข้ยังมองเห็นได้ดี ใช้ชีวิตได้ปกติ และได้รับคำแนะนำให้ผ่าตัด แต่ยังไม่มั่นใจ การขอความเห็นจากแพทย์ท่านอื่นเพิ่มเติม (second opinion) ก็เป็นทางเลือกที่เหมาะสม
Note
การแบ่งระยะนี้เป็นการอธิบายในมุมที่คนไข้เข้าใจง่าย
ซึ่งต่างจากการแบ่งระยะทางวิชาการ (early, immature, mature, hypermature)
เพราะอยากให้ทุกคนมีสุขภาพตาดี มองเห็นชัดเจน
หมอยุ้ย
หมายเหตุ - ต้อกระจกมีรูปร่างและเนื้อสัมผัสคล้ายกับลูกชิดมาก
