09/08/2026
LOẠN THỊ – HIỂU ĐƠN GIẢN LÀ GÌ?
Nhiều người vẫn nghĩ “loạn thị” là mắt lúc nhìn rõ, lúc nhìn mờ, thị lực cứ “loạn” lên nên gọi là loạn thị.
Thực ra không phải như vậy.
Phần trước của nhãn cầu có giác mạc – phần trong suốt nằm phía trước lòng đen. Một giác mạc lý tưởng có độ cong tương đối đều ở các hướng, gần giống bề mặt của một quả bóng tròn.
Nhưng ở người bị loạn thị, độ cong của giác mạc ở các hướng không giống nhau. Nói theo kiểu “bông lúa củ khoai” cho dễ hình dung: thay vì cong đều như quả bóng, giác mạc hơi giống bề mặt của quả trứng hoặc trái xoan – một chiều cong hơn, một chiều phẳng hơn.
Chính sự chênh lệch độ cong này tạo ra loạn thị.
Vì vậy ánh sáng đi vào mắt không hội tuj gọn vào một điểm trên võng mạc như ở mắt bình thường, mà bị “kéo” theo các hướng khác nhau. Kết quả là hình ảnh có thể nhoè, méo, có bóng hoặc không thật sắc nét, dù nhìn xa hay nhìn gần.
Độ loạn cũng được tính bằng Diop như cận thị và viễn thị. Trong quá trình làm lâm sàng, mình đã gặp những đôi mắt loạn tới 5–6 Diop, ảnh hưởng thị lực rất nhiều.
Nguyên nhân của loạn thị có nhiều:
• Phần lớn là bẩm sinh, do hình dạng giác mạc tự nhiên của mỗi người.
• Có thể xuất hiện hoặc tăng lên sau chấn thương.
• Sau viêm, loét để lại sẹo giác mạc.
• Sau một số phẫu thuật mắt.
• Mộng thịt lớn co kéo giác mạc.
• Một số bệnh lý giác mạc cũng có thể làm loạn thị tăng hoặc trở nên không đều.
Ở trẻ nhỏ, loạn thị khá đáng chú ý. Có cháu khi nhìn thường nghiêng đầu, nheo mắt hoặc tự tìm một tư thế đặc biệt để nhìn rõ hơn. Nếu loạn thị cao mà không được phát hiện và chỉnh kính sớm, thị lực có thể không phát triển tốt, thậm chí gây nhược thị.
Trong nhãn khoa, loạn thị thông thường được xếp vào nhóm quang sai bậc thấp của hệ quang học mắt.
VẬY “TRỤC LOẠN” LÀ GÌ?
Đây là phần mọi người hay nhìn thấy trên đơn kính, ví dụ:
-1.00 (-1.50 x 180°)
Con số 1.50 D là độ loạn, còn 180° là trục của loạn thị.
Nếu tiếp tục dùng hình ảnh “trái xoan” cho dễ hiểu, thì trái xoan đó có một hướng cong nhiều hơn và một hướng cong ít hơn. Hai hướng này thường gần vuông góc với nhau.
Khi đo bản đồ giác mạc, bác sĩ thường thấy:
• K1: kinh tuyến giác mạc phẳng hơn.
• K2: kinh tuyến giác mạc cong hơn.
Khoảng chênh lệch giữa K1 và K2 giúp chúng ta biết giác mạc loạn nhiều hay ít, còn hướng của chúng cho biết trục loạn thị.
Đa số người trẻ có kiểu loạn thường gọi là loạn thị thuận; ngoài ra còn có loạn thị nghịch và loạn thị chéo.
Việc xác định chính xác độ loạn và trục loạn rất quan trọng, dù người bệnh được:
đeo kính, đặt kính áp tròng, điều trị bằng laser, đặt kính Phakic ICL hay phẫu thuật thay thủy tinh thể.
Ngày nay với bản đồ giác mạc, tomography và các thiết bị đo hiện đại, chúng ta còn có thể biết loạn thị đó đều hay không đều, xuất phát chủ yếu từ giác mạc hay còn có thành phần từ bên trong mắt.
Vì vậy khi nói đến tật khúc xạ, chúng ta không chỉ nói đến cận thị hay viễn thị.
LOẠN THỊ cũng là một thành phần rất quan trọng của tật khúc xạ.
Bài viết này mình chỉ muốn giải thích thật đơn giản cho những bạn không làm trong ngành hiểu:
Loạn thị không có nghĩa là thị lực “lúc rõ lúc mờ nên bị loạn”.
Nó là một sai lệch của hệ quang học mắt, thường do các hướng của giác mạc có độ cong khác nhau, khiến ánh sáng không thể hội tụ thành một điểm thật sắc nét trên võng mạc.
Nếu nói tiếp về cách chẩn đoán, đọc bản đồ giác mạc và các phương pháp điều trị loạn thị thì chắc bài sẽ còn dài.
Mình xin để dành cho một bài khác
Chúc mọi người một ngày Chủ nhật thư dãn và khoẻ mạnh, mình xin đăng hai ảnh điển hình về ánh sáng vào mắt của mắt không có loạn và mắt có loạn
