28/10/2015
Gà Hồ - Sản vật văn hóa Bắc Ninh – Kinh Bắc
Khắp đất Việt Nam có lẽ gà Hồ xứng đáng với danh hiệu đệ nhất đô vật bởi trọng lượng đáng kinh ngạc của chúng. Giống gà này do dân làng Hồ nuôi gắn liền với tục lệ thi gà luộc vào ngày mồng bốn tháng giêng, trong lễ “khao trầu”. Lệ làng, dân Lạc Thổ được chia ra các giáp. Trong mỗi giáp sẽ họp bàn, quyết định chấm xem bao nhiêu người được nuôi gà trống thờ khao trầu. Người được chọn phải rất mát tay chăn nuôi, tính tình cẩn thận đến tỉ mỉ và quan trọng là đạo đức thuộc hàng sáng không một tì vết. Thế nên ai được làng giáp “chấm” để nuôi gà lễ đều coi đó là một vinh dự cực lớn.
“Gà Hồ mang rộn rã sinh sôi
Gà lại vào tranh thắm nghĩa đời
Lúa bên ngô vun nguồn gốc lạc
Hội thi càng quý nét tinh khôi”….
Đó là những vần thơ mà các cụ cao tuổi trong làng Lạc Thổ, thị trần Hồ huyện Thuận Thành truyền tai nhau khi nói về gà Hồ.
Gà Hồ là giống gà ở làng Lạc Thổ, thị trấn Hồ (Thuận Thành, Bắc Ninh), vốn đẹp như tranh vẽ, nhìn gà trống trưởng thành hội đủ 5 phẩm chất của bậc quân tử: văn, vũ, dũng, nhân, tín. Người dân nơi đây không nhớ rõ gà Hồ có từ bao giờ, nhưng tên tuổi của nó gắn với dòng tranh Đông Hồ thì không ai phủ nhận vì đây là giống gà đẹp mã, thịt thơm ngon nên người nên chỉ có được gà này vào việc tết đến xuân về. Đặc biệt còn là sản vật đem tiến vua. Đến nay cũng chỉ có ngày tết, người con trai trưởng trong gia đình ở làng mới có được một con gà trống làm lễ vật thờ gia tiên.
Ông Nguyễn Thế Trà, Hội phó Hội gà Hồ cho biết: “Gà Hồ là một trong những giống gà quý,như tôi là đời thứ 4 nhà có nuôi gà Hồ. Đây là giống gà đã gắn liền với đời sống văn hóa của người dân Thuận Thành. Vào những ngày lễ tết gà Hồ mới được thể hiện chứ ngày thường hiếm ai mua được gà Hồ màng về nhà đãi khách.”
Đầu công, mình cốc cánh trai đó là câu truyền miệng về nhận biết giống gà Hồ. Gà Hồ có những nét đẹp riêng mà tất cả các giống gà khác không có được. Con gà trống chỉ có 2 màu lông chính. Đó là màu lĩnh (đen) và màu mận chín (đỏ đậm). Gà Hồ đầu rất to (đầu gộc). Mào gà to có màu đỏ hoặc màu hồng như màu hoa mẫu đơn. Còn đuôi gà thường xòe to như cái nơm, các lông đuôi bằng nhau. Mỗi khi những chú gà trống cất tiếng gáy, người ta dễ nhìn thấy cái đuôi nơm ấy. Chân gà Hồ thường to, tròn (quản), vẩy chân mịn màu vỏ đỗ nành.
Con gà trống có dáng to, dài, trọng lượng của một chú gà trống nuôi làm giống có khi lên đến 6 - 7 kg. Còn gà mái thường có 3 màu lông: đất thó (trắng, xanh ), vỏ quả nhãn chín và màu sẻ (giống lông chim sẻ). Trọng lượng của gà mái tối đa từ 4-5 kg. Do trọng lượng lớn, chậm chạp nên việc ấp trứng, nuôi con của gà mái rất vụng. Cũng vì thế mà trứng ấp không nở hết, số lượng gà con trong từng đàn cũng ít hơn nhiều so với gà ri.
Dưới góc độ ẩm thực thì thịt gà Hồ là một món ăn ngon. Thịt thơm, giòn, ngọt, ăn một lần là nhớ mãi. Vì là loại gà giống to nên gà muốn ăn thịt được phải từ 2,5-3 kg trở lên. Vì thế thời gian nuôi một con gà thịt kéo dài đến 7-8 tháng. Số lượng gà được bán làm thực phẩm chưa nhiều. “Đây là một giống gà to, đầu to, chân to, nó khắc hẳn với gà ngoài chợ. Nên mỗi gia đình nuôi rất kỳ công trong việc chăm sóc. Thức ăn cho gà Hồ chủ yếu là thóc và nấu cám nên thịt rất thơm và săn chắc”. Anh Nguyễn Văn Chinh – Hội viên – Hội gà Hồ - thôn Lạc Thổ - Thị trấn Hồ - Thuận Thành cho biết.
Từ năm 1991, khi hội gà Hồ được thành lập, vì đàn gà mới khôi phục lại, số lượng ít chỉ để làm giống nên việc tổ chức thi gà hàng năm được cải tiến. Ban đầu chỉ có vài thành viên đến nay có hơn 20 hội viên. Để duy trì Hội tổ chức thi hàng năm. Phần thưởng được trao cho những chủ nhân của các chú gà đạt giải chỉ là cái phích nước, bộ ấm chén. Những năm gần đây do việc tổ chức hội thi có những khó khăn về kinh phí, nên thay bằng việc thi, hội gà của thôn tổ chức cho các hội viên, các gia đình trong thôn chọn những con gà đẹp nhất của mình đem trưng bày để cả hội làng cùng ngắm nghía, nhằm khuyến khích các gia đình trong thôn, trong xã phát triển đàn gà...
Hiện nay những người nuôi gà Hồ ở thôn Lạc Thổ chủ yếu là nhân giống, phát triển đàn gà là chính. Tổng đàn gà hàng năm cũng chưa tăng mạnh. Nguyên nhân là còn khó khăn trong việc nhân giống. Các hội viên của hội gà Hồ đã tìm mọi cách tăng số lượng gà nhưng cũng còn gặp nhiều khó khăn. Lí do cũng nhiều nhưng chủ yếu là việc chăn nuôi gà Hồ vẫn theo hình thức nhỏ lẻ theo hộ gia đình. Vì số lượng ít cho nên giá gà Hồ thương phẩm cũng cao hơn nhiều giá gà thường, trên 500.000 đồng/kg. Mỗi hộ có chừng hai, ba chục con giống, dịp Tết cung ứng kịch trần khoảng 100-150 con ra thị trường nên ai không quen, không biết mối không thể có cơ hội tự khoản đãi hay được khoản đãi giống gà biếu cực kỳ quý này.
Để duy trì và phát triển giống gà quí, người dân làng Hồ cũng phải lo nhiều thứ lắm. Lo giữ giống để đàn gà không lai tạp, lo dịch bệnh nhất là cúm gia cầm H5N1. Cùng với đó làng Lạc Thổ ở giữa thị trấn Hồ, nơi có tốc độ đô thị hoá nhanh nên diện tích nuôi gà thu hẹp. Để lưu trữ được nguồn gen giống gà quý này, thời gian qua, Viện Chăn nuôi Trung ương đã có hỗ trợ dân làng một số kinh phí và kĩ thuật để giữ nguồn gen và đề phòng dịch bệnh. Song trước sự phát triển kinh tế xã hội, thời gian nuôi kéo dài, nuôi gà Hồ đòi hỏi chăm sóc kỹ lưỡng nên giống gà quý này đang đứng trước nguy cơ mai một. Cũng theo Viện chăn nuôi TƯ thì gà Hồ là một trong 20 loại gà quý ở miền Bắc và là một giống gà đã thích nghi với môi trường sống VN hàng nghìn năm nay.
Có thể nói gà Hồ là một sản vật văn hóa lịch sử của người dân Bắc Ninh – Kinh Bắc. Với người dân làng Lạc Thổ, thị trấn Hồ, huyện Thuận Thành nói chung và Hội gà Hồ nói riêng rất mong muốn có được sự hỗ trợ hơn nữa của Viện Chăn nuôi về kĩ thuật chăm sóc, về phòng chống dịch bệnh. Đồng thời, mong muốn chính quyền tỉnh, huyện tạo điều kiện về tài chính, đất đai, cơ sở vật chất để mở rộng qui mô chăn nuôi để gà Hồ trở thành một thương hiệu nổi tiếng trong và ngoài nước.
Theo BNTV
