26/07/2024
TANG LỄ (ST)
Cậu em hỏi, người xưa quan niệm về tang thế nào?
Mình viết một chữ tang. Thật ra, người xưa từng viết một chữ dâu, có nghĩa là cây dâu. Bởi từ thuở ban đầu, khi con người biết trồng dâu dệt vải là vào chiều sâu cuộc sống có nền sản xuất và có văn hóa nghĩa đạo. Hình ảnh cây dâu, gắn với người mẹ tần tảo nuôi đàn con lớn khôn. Cây dâu đã trở thành biểu trưng của tình thương yêu từ thế hệ trước cho thế hệ sau.
“Thương hải tang điền” có nghĩa là biển cả nương dâu, liên quan đến khái niệm trầm luân biến cải ở Đạo giáo, rằng cứ 30 năm một thế hệ, cuộc đời biến đổi, biển xanh hóa nương dâu, đồng ruộng hóa biển cả bạc đầu. Cứ như vậy đổi thay vạn vật, hoán chuyển vô cùng. Phận người trước những chuyển thay ấy, thật sự nhỏ nhoi và yếu đuối. Chỉ có một thứ tồn tại vĩnh hằng trong cõi mông muội ấy, chính là lòng dạ hiếu tử của con cái và tình yêu thương từ ái của mẹ cha.
Nên biển cả hóa nương dâu là thuật ngữ chỉ vào vòng trầm luân khổ ải của con người, sự vô thường của tạo hóa; còn hình ảnh cây dâu chính là đại diện cho tình thương kế thế. Người vợ dưới bóng dâu đợi chồng, người mẹ tựa gốc dâu chờ con… và đứa con xa nhà trở lại, nhìn thấy màu lá dâu xanh xanh phía quê hướng sẽ ứa nước mắt thương cha mẹ đợi mình, mãi mãi là hình ảnh đẹp đẽ trong văn hóa nhân loại vậy.
Từ ý nghĩa ấy, hình ảnh cây dâu được văn học dùng thay thế cho hình ảnh mẹ cha đã khuất, gợi niềm đau đớn xót xa trong lòng con cái. Chữ dâu được cải đổi theo nghĩa nhớ thương đau xót, nghĩa tử nghĩa tận, và được viết thành chữ tang. Có hai chữ khẩu (miệng) được đặt vào giữa chữ y (áo quần) thể hiện hình ảnh những người ở lại cắn lấy vạt áo khóc thương người ra đi. Nên trong việc tang chế ngày xưa, con cái mặc tang phục quỳ lạy trước linh cữu mẹ cha, khi cha mẹ mất đi sẽ không ngồi đứng nữa…
Chữ tang, vì thế có nghĩa là việc chôn cất phúng điếu người đã mất, mở rộng từ cái chết của cha mẹ đến bất kỳ sự mất mát nào của con người với nhau. Tang lễ là nghi thức trân trọng mà mỗi con người phải luôn giữ gìn, lịch thiệp với nhau. Cho dù có oán thán nhau, ghét bỏ nhau đến thế nào, trước tang lễ, người ta cũng phải trang trọng cúi đầu và hành lễ. Đó là đạo đức đương nhiên với nhau trong cuộc sống này. Trong lịch sử, đã từng có những câu chuyện quy ước giữa các quốc gia, dù có chiến tranh xảy ra, nhưng nếu một bên có đại tang, quốc tang, thì bên kia lập tức đình chiến, không hành động nữa, thậm chí cử sứ giả sang phúng điếu đàng hoàng. Hành động như vậy mới được gọi là đúng lễ nghĩa nhân cách, không ai được phạm phải hay coi thường.
Con người sống trên đời, nhất định phải trọn chữ hiếu với cha mẹ, và biết trân trọng sự tang của người khác.