23/10/2019
Nguồn: Anh Nguyen
CHIỀU CAO CÓ PHẢI DO GEN DI TRUYỀN QUYẾT ĐỊNH HOÀN TOÀN?
Một nghiên cứu gần đây được dẫn đầu bởi TS. Jelenkovic, ĐH Helsinki, Hà Lan và các chuyên gia từ các viện nghiên cứu khác như ĐH King’ College London & ĐH Boston đã xem xét vai trò của gen di truyền và môi trường trong phát triển chiều cao của khoảng 180.000 trẻ song sinh và so sánh 4 châu lục, trong đó có Châu Á.
Kết luận từ nghiên cứu này về chiều cao của nhóm Châu Á đã cho chúng ta 1 cách nhìn đúng hơn về sự phát triển chiều cao ở trẻ, đặc biệt gần đây VN lại được xếp trong top 10 những quốc gia lùn nhất thế giới, theo Tạp chí Dân số thế giới 2019.
GEN VÀ YẾU TỐ MÔI TRƯỜNG
Kết luận từ nghiên cứu của nhóm TS. Jelenkovic cho thấy những điều quan trọng trong cách chăm sóc và nuôi dưỡng để trẻ phát triển chiều cao tối đa:
+ Môi trường sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển chiều cao của trẻ xuyên suốt từ khi sinh đến khi trẻ 19-22 tuổi, đặc biệt vượt trội từ sinh đến trước 13 tuổi. Môi trường ở đây là sinh hoạt lành mạnh, dinh dưỡng đầy đủ, vận động hợp lý và giấc ngủ.
+ Gen liên quan đến chiều cao chỉ đóng vai trò thầm lặng, chỉ khi trẻ dậy thì (khoảng 13 tuổi ở bé gái và 14 tuổi ở bé trai) sẽ đồng hợp lực với môi trường và các yếu tố hormone sinh dục để gia tăng hiệu quả.
Vậy, điều gì chúng ta cần quan tâm?
Yếu tố môi trường đặc biệt quan trọng cho phát triển chiều cao của trẻ, thậm chí một số yếu tố môi trường đúng và hợp lý có thể tác động lên 1 phần gen di truyền để giúp trẻ có chiều cao tối đa.
Trong đó, dinh dưỡng là yếu tố môi trường quan trọng trong phát triển chiều cao, ngoài ra cũng cần kể đến yếu tố vận động và giấc ngủ.
Nhu cầu dinh dưỡng của trẻ cần đầy đủ các nhóm dinh dưỡng quan trọng cho phát triển chiều cao như đạm, vitamin D, Canxi. Do đó, cha mẹ được khuyên:
• Lựa chọn nguồn đạm hợp lý từ cả động vật và thực vật. Tỷ lệ hợp lý là 2/3 số bữa trong tuần đến từ đạm động vật như thịt, cá, trứng sữa, 1/3 số bữa có thể là đậu hủ, rong biển, nấm…
• Canxi dồi dào trong nguồn thực phẩm (tôm, cua, cá, hải sản có vỏ, rau xanh, đậu hủ, sữa, sữa chua, phô mai…) có hoạt tính sinh học và hấp thu an toàn cho trẻ, không gây mất cân bằng nồng độ canxi trong cơ thể.
Vitamin D quan trọng cho phát triển xương và cần cho hấp thụ canxi từ thực phẩm. Nghiên cứu thực nghiệm của TS. Ganmaa (ĐH Harvard, Mỹ) cho thấy bổ sung vitamin D3 kết hợp dinh dưỡng giàu canxi giúp trẻ tăng thêm 0,9cm/6 tháng bên cạnh mức tăng trung bình so với trẻ không bổ sung.
Với hướng dẫn hiện tại, vitamin D nên được bổ sung từ khi trẻ mới sinh đến hết 4 tuổi, duy trì liều dự phòng 400IU/ngày. Từ 5 tuổi, tùy vào mức độ vận động, thời gian trẻ sinh hoạt trong nhà > 6 tiếng ban ngày và tình trạng thừa cân béo phì của trẻ, mà vẫn nên duy trì bổ sung 400IU/ngày.
Dạng vitamin D tương thích với trẻ nhỏ là: dạng nhỏ giọt hoặc dạng xịt trực tiếp vào miệng như Dimao Vitamin D3 400 IU. Trong đó, dạng xịt như Dimao cho thấy khả năng hấp thụ vitamin D tốt hơn cũng như sự tiện lợi khi sử dụng và sự thích thú hợp tác của trẻ.
Ngoài ra, các nghiên cứu khoa học những năm gần đây còn cho thấy vai trò trung tâm của vitamin K2 trong quá trình chuyển hóa canxi - khoáng chất chính được tìm thấy trong xương và răng. Vitamin K2 kích hoạt protein Osteocalcin gắn canxi từ máu vào xương, giúp xây dựng và phát triển khung xương hiệu quả và hoạt hóa protein MGP (Matrix GLA Protein) kiểm soát canxi không bị lạc chỗ, lắng đọng trong các mạch máu và mô mềm.
Tuy nhiên, cha mẹ cũng cần đảm bảo đa dạng các nguồn thực phẩm khác, bao gồm rau, củ, quả trong bữa ăn của trẻ.
Có 1 thực tế đáng buồn với trẻ em VN chúng ta, đa phần trải qua tuổi thơ quá nhiều ‘cực nhọc’ so với các bạn cùng lứa ở phương Tây, như phải học thêm từ sáng đến chiều tối.
Hơn nữa, chương trình học tại lớp ít chú trọng vào các tiết ngoại khóa để cho các bé vận động ngoài trời hay tập thể dục đúng nghĩa. Một người bạn kể với tôi rằng dạy thể dục ở VN rất chán, thường như giờ ra chơi cho các bé nghỉ ngơi, phụ huynh cũng ít quan tâm vì cho là môn phụ.
Thậm chí một số trường mẫu giáo chỉ cho các bé ở trong phòng và chủ yếu mở TV cho các bé xem. Vậy làm sao các bé đủ thời gian vận động thể chất để phát triển chiều cao mỗi ngày?
Chúng ta đang lấy mất cơ hội để trẻ phát triển thể chất tối đa và đang đánh đổi nó bằng học kiến thức sớm. Nhưng, sự thật là trẻ phải khỏe mạnh, thể chất tốt mới thực sự trở thành 1 người giỏi, ước mơ cải thiện chiều cao nòi giống mới có cơ hội thành hiện thực. VN mới có cơ hội thoát ‘lùn’!
CHA MẸ NÊN LÀM GÌ ĐỂ TRẺ PHÁT TRIỂN CHIỀU CAO TỐI ĐA
1. Đảm bảo tốt các yếu tố dinh dưỡng như đã kể trên, đặc biệt là vai trò của canxi, vitamin D và vitamin K2. Chú ý các giai đoạn vàng nhạy cảm với các yếu tố môi trường để tác động đúng và đủ giúp trẻ tăng chiều cao.
2. Giúp trẻ có cơ hội vận động tích cực. Ngoài vận động có gắng sức trẻ cũng cần có mục tiêu trong hoạt động gắng sức, thường dễ phát huy khi trẻ làm việc đội nhóm.
+Trẻ dưới 5 tuổi: cần 60 phút vận động tích cực/tuần. Có thể thường xuyên dẫn bé đi bộ hay dạo công viên, trung bình 45 phút /tuần và cho bé tham gia sinh hoạt vận động chung 1 nhóm trẻ ít nhất 1 lần/tuần (được tính là 15 phút).
+Trẻ từ 6 -15 tuổi: Cần 180 phút vận động tích cực/tuần. Nên khuyến khích trẻ tham gia 1 môn thể thao phù hợp tuổi để duy trì 150 phút vận động tích cực/tuần và tham gia làm việc hoặc chơi đồng đội nhóm 1 lần/tuần (như đánh cầu, đá banh, bóng rổ… tính là 30 phút/tuần).
3. Không chỉ vận động giúp kích thích hormone tăng trưởng tiết ra nhiều hơn, giấc ngủ của trẻ cũng cần đảm bảo đủ và ngủ sớm trước 10h đêm bởi từ 10h đêm – 3h sáng là thời điểm hormone tăng trưởng GH hoạt động mạnh nhất.
Notes
Jelenkovic, A. et al. (2016). Genetic and environmental influences on height from infancy to early adulthood: An individual-based pooled analysis of 45 twin cohorts. Scientific reports, 6, 28496.
Ganmaa, D. et al. (2017). Vitamin D supplementation and growth in urban Mongol school children: Results from two randomized clinical trials. PloS one, 12(5), e0175237.