05/05/2025
8 NGUYÊN TẮC CHA MẸ CẦN BIẾT KHI CON ĐÁNH – CẮN – CẤU – NÉM ĐỒ
Khi trẻ khoảng 2 tuổi, cha mẹ sẽ bắt đầu thấy những hành vi “hung hăng” như đánh, cắn, cấu, đẩy bạn… Những hành vi này không phải do con “xấu tính” hay “ngỗ ngược”, mà thường bắt nguồn từ việc:
🔸Con chưa biết cách thể hiện mong muốn.
🔸Con đang cố gắng bảo vệ quyền lợi của mình.
🔸Con quá phấn khích, khi bị cảm giác lo sợ, nguy hiểm, hoặc khi quá choáng ngợp với các sự kiện xảy ra.
🔸Và quan trọng nhất: Con chưa đủ khả năng kiểm soát cảm xúc và hành vi.
Ở giai đoạn này, khả năng đồng cảm, kiềm chế, suy nghĩ về hậu quả hay tìm giải pháp thay thế vẫn chưa phát triển đầy đủ, nên không dễ để con tự trấn tĩnh hay ứng xử một cách "đúng mực".
Tuy nhiên, khi chứng kiến những hành vi như vậy, nhiều cha mẹ thường rơi vào hai trạng thái:
🔸Lo lắng, thậm chí là tự trách bản thân khi thấy con “không biết cư xử” hoặc tự làm đau mình.
🔸Nổi giận, mắng mỏ, gọi đó là “hành vi xấu” và lo lắng con sẽ trở thành “mối nguy hiểm” với bạn bè.
Thực tế, hành vi hung hăng là một giai đoạn phát triển bình thường mà con cần phải trải qua để học cách kiểm soát cảm xúc và hành vi của mình. Và để trẻ học được điều đó, cha mẹ cần đồng hành với con bằng sự kiên nhẫn, nhất quán và hiểu biết.
Dưới đây là 8 nguyên tắc cha mẹ nên ghi nhớ để giúp con vượt qua giai đoạn này:
1️⃣ Gọi tên cảm xúc của con
Khi con bắt đầu khó chịu, hãy giúp con xác định và gọi tên cảm xúc của mình. Một vài hành động đơn giản:
🔸Chạm nhẹ vào người con để chế ngự sự thôi thúc muốn sử dụng vũ lực.
🔸Dẫn dắt con bằng lời: “Con đang rất TỨC GIẬN vì bạn lấy mất đồ chơi đúng không? Hãy nói với bạn: TỚ ĐANG CHƠI VỚI Ô TÔ NÀY.”
Gọi tên cảm xúc là bước đầu giúp trẻ nhận diện và quản lý cơn giận.
2️⃣ Ưu tiên người “bị hại” trước
Khi xảy ra va chạm, hãy đến hỏi han người bị con đánh/cắn trước. Điều này giúp trẻ hiểu rằng hành vi gây tổn thương cho người khác sẽ không giúp con giành được sự chú ý.
Phản ứng như vậy sẽ dần khiến trẻ bớt dùng hành vi tiêu cực để “gọi cha mẹ”.
3️⃣ Ngăn chặn ngay lập tức
Phản xạ chiến đấu của con đã được kích hoạt ngay từ thời điểm con bắt đầu hành vi “hung hăng”. Do đó, việc quát mắng, chỉ trích chỉ làm tăng thêm mức độ khủng hoảng của con và khiến hành vi trở nên tệ hơn
Thay vì quát mắng, cha mẹ hãy:
🔸Lập tức tách trẻ ra khỏi môi trường hiện tại và người bị hại.
🔸Ngồi xuống ngang tầm mắt với con.
🔸Đặt tay lên vai con, nhìn thẳng và nói ngắn gọn, dứt khoát: “Con ĐÁNH làm bạn ĐAU. Con được quyền TỨC GIẬN, nhưng không được đánh bạn.”
Không cần giảng giải dài dòng, càng không nên sa đà vào việc chỉ trích hành động của con. Cha mẹ hãy hiểu rằng con chỉ chưa học được cách quản lý các cảm xúc và hành vi của mình, và con cần thời gian.
4️⃣ Cùng con ôn lại sự việc sau đó
Sau khi mọi chuyện lắng xuống, khi chỉ còn hai mẹ con, hãy cùng con kể lại sự việc và cùng chơi đóng vai để thử cách xử lý tốt hơn cho những tình huống tương tự.
Hãy nhớ: trẻ cần được lặp lại nhiều lần mới có thể dần hiểu và điều chỉnh hành vi.
5️⃣ Tập trung vào điều tích cực
Trẻ rất dễ học cách “thu hút sự chú ý” bằng hành vi tiêu cực nếu cha mẹ phản ứng quá mức. Thay vào đó:
🔸Chú ý tới con nhiều hơn
🔸Tập trung ghi nhận và khen thưởng ngay các hành vi tích cực từ con
🔸Phản ứng 1 cách bình tĩnh, nhẹ nhàng và không coi trọng các hành vi tiêu cực, hung hăng của con.
Trẻ sẽ làm nhiều hơn những gì giúp chúng được cha mẹ chú ý do đó hãy lựa chọn chú ý tới các hành vi tích cực của con nhé.
6️⃣ Ghi nhận các hành vi tốt
Khi con biết chia sẻ, chơi hòa thuận, giúp đỡ bạn – đừng bỏ qua! Hãy nói rõ hành động của con và cảm xúc của người khác:
“Con vừa chia sẻ ô tô với bạn – bạn vui lắm đấy! Hai bạn chơi cùng rất vui đúng không?”
Việc này giúp con hiểu giá trị của hành vi tích cực một cách cụ thể.
7️⃣ Tìm kiếm các yếu tố ảnh hưởng khác
Đôi khi con phát tác các hành vi hung hăng không phải vì “xấu tính” mà vì:
🔸Con đang đói, mệt, buồn ngủ.
🔸Con bị khó chịu bởi môi trường, quần áo.
🔸Con quá kích thích hoặc cảm thấy không an toàn.
Giai đoạn này con chưa phát triển hoàn thiện về nhận thức, ngôn ngữ, cách diễn đạt, do đó con không tự nhận ra được chuyện gì đang khiến mình khó chịu, hoặc diễn đạt/yêu cầu điều con mong muốn. Vì vậy, cha mẹ hãy đảm bảo nếp sinh hoạt ổn định, chú ý đến chất lượng ăn – ngủ – chơi của con và điều chỉnh môi trường xung quanh nếu cần.
8️⃣ Sử dụng các thẻ bình tĩnh
Cha mẹ có thể tạo các thẻ hình minh hoạ với những cách giúp con xoa dịu cảm xúc, ví dụ:
🔸Đếm từ 1 đến 10.
🔸Ôm gấu bông yêu thích.
🔸Tự ôm bản thân.
🔸Chạy đến kể với cha mẹ.
🔸Đi chơi với một bạn khác.
Hình ảnh sẽ giúp con dễ nhớ và dễ thực hành trong các tình huống căng thẳng.
Hành vi đánh – cắn – ném đồ không phải là dấu hiệu “trẻ hư”, mà là lời kêu gọi giúp đỡ của con. Cha mẹ càng bình tĩnh, càng hiểu rõ cách hỗ trợ thì con càng nhanh học được cách kiểm soát bản thân – một kỹ năng cực kỳ quan trọng cho hành trình trưởng thành sau này.
