06/05/2026
Năm ấy, cây xoài bị chặt, mang theo cả mùa hè có vị xoài dầm đường đá của tui đi mất,
Từ khi tụi tui bé xíu xiu, cây xoài to đã sừng sững góc sân rộng. Thân cây sần sùi, từng mảng vỏ già nứt ra, chúng thâm vào, nâu đen lẫn cả màu xanh của địa y và rêu bám, nhưng không như tường tróc vôi, rơi tong tỏng, lớp vỏ lại bám rịt vào thân cây.
Tụi con nít hay lại gần rồi đua nhau cậy, bửa và thích thú với trò đó cho đến khi đầu móng tay đứa nào đứa nấy xanh đen, kít đặc lại rửa mãi không ra.
Thân cây to một vòng tay của bọn trẻ ôm không hết, từ đứa bé nhất đến đứa to con trong ngõ, đứa nào cũng tranh nhau ôm thử, rồi đo xem còn bao nhiêu gang tay nữa mới ôm vừa thân cây.
Mấy đứa bọn tui hay rủ rỉ đuổi nhau quanh gốc cây, hoặc là chơi trốn tìm, hay chơi ô ăn quan, có khi là bày đồ hàng dưới tán cây rộng.
Đến mùa lá rụng lả tả, chúng tui chia nhau đi nhặt, lấy lá làm tiền, rồi hào phóng đi chợ với cả mớ “tiền lá”, chỉ trỏ khắp lượt, nào thì mua mì chính, cân thịt, mớ rau. Hí hửng mang "chiến lợi phẩm" vừa mua được bằng "tiền lá" về, mấy đứa lại lui cui bắc gạch làm bếp, món nào món nấy đương nhiên là không ăn được.
Tất nhiên, chừng ấy thứ là chưa đủ để bọn trẻ con mê mẩn cây xoài nhà bà. Phần chúng thích nhất là những quả xoài lúc lỉu, trĩu nặng trên cây kia. Xoài vào mùa, năm nào cũng sai quả vì được ông bà chăm bón, quả lên chi chít, nhìn lên cây chỉ toàn quả là quả san sát nhau.
Tui nhớ từ khi xoài còn non, chỉ bằng 2-3 ngón tay cái chụm lại, xanh ri. Đợi ông bà, người lớn đi vắng cả, tụi tui kéo nhau vào lấy gậy chọc xoài chấm muối, đứa nào cũng nhăn nhó, chua rúm cả người lại mà vẫn khoái lắm.
Cuối ngày, người lớn về, thấy những tán lá bị đập tơi tả, hay cuống xoài non đứt trỏng ra, kiểu gì cũng có đứa bị ăn vọt đỏ lằn bắp chân, nhưng rồi đâu lại vào đấy.
Đến mùa quả chín, mùi thơm ngòn ngọt như rót, đi từ đầu nhà đã thấy. Sau bờ tường và những nẻo đường quanh co trong ngõ, người qua lại không ngớt lời “ca tụng” cây xoài nhà bà tui và tấm tắc khen những mẻ xoài ngon ngọt, nhẵn thín, vàng óng như nắng tháng 3, tháng 4 bà đem ra chợ bán.
Chúng tui thì mong ngóng, xúm xít lại quanh thúng xoài bà nhặt ra để riêng. Ấy là những quả vỏ xấu, rám nắng, lốm đốm, hay những quả hơi rập, có quả bị chim ăn, người lớn bảo: “quả nào bị chim ăn ấy là quả ngon, vì chim ăn khôn chỉ ăn quả ngọt”. Và chúng ngon thật, lìm lịm, ngọt tê đầu lưỡi.
Mùa xoài chín năm nào nhà bà cũng ê hề xoài dầm. Bà sẽ gọt xoài thành từng lát, cho vào mỗi cốc một, hai thìa đường, xúc đá răm, rồi dằm nát ra, trộn trạo lên. Thế là có ngay một thức quà vặt giải nóng ngày hè.
Hè nào, chúng tui cũng ăn xoài dầm nhiều đến nỗi sâu răng và chếnh choáng vì vị ngọt lành ấy cả một mùa. Nhưng tuyệt nhiên chẳng đứa nào chán ngấy. Mùa hè nào chúng tui cũng mong ngóng, gục gặc đầu lia lịa mỗi khi ăn từng thìa xoài dầm đường đá.
Mãi sau này, khi chúng tui đã lớn cả, cây xoài già cũng dần không còn ra quả lúc lỉu, chúng lưa thưa, và mỗi mùa chỉ đậu được rất ít.
Tui nghe thấy chú tui than:
“xoài thì chả thấy quả đâu, lá, hoa rụng bẩn hết cả nhà”.
Một hôm, chú gọi người vào chặt cây xoài, từng tán, từng tán đổ rạp. Tui thấy cả những ký ức mùa hè đầy xoài dầm của mình hình như cũng đã nhòe nhoẹt đi theo mất rồi.
