28/04/2026
ĐỌC GÌ ĐỂ CÓ NỀN TẢNG TỐT TRONG NGHỀ VIẾT
muốn viết tốt, trước hết phải đọc đủ.
đọc chứ không phải nghe hay xem. cách thông tin, dữ liệu “đi vào” đầu và tác động đến hiểu biết, nhận thức của chúng ta sẽ khác nhau.
đọc không chỉ để lấy thông tin. đọc là cách người viết tích lũy vốn từ, làm quen với cách đặt câu, cách dẫn ý, cách quan sát đời sống và cách gọi tên những điều tưởng như rất mơ hồ. có những từ ban đầu mình chỉ gặp thoáng qua, sau đó gặp lại nhiều lần trong nhiều ngữ cảnh khác nhau. dần dần, từ đó không còn xa lạ. nó đi vào trí nhớ, đi vào cảm giác ngôn ngữ, rồi một ngày nào đó, khi cần viết, mình tự nhiên dùng được.
đó là quá trình tiếp nạp thụ động rất quan trọng. không phải đọc xong là viết hay ngay. nhưng càng đọc nhiều, người viết càng có kho chữ, kho ý, kho hình ảnh, kho nhịp điệu. đến một lúc, những gì từng là chữ của người khác sẽ được tiêu hóa, được sắp xếp lại, trở thành chữ của mình, giọng của mình, phong cách của mình.
người viết không thể chỉ chờ cảm hứng. cảm hứng là phần nổi. phần chìm là vốn đọc, khả năng quan sát, khả năng phân biệt sắc thái và thói quen kiểm tra ngôn ngữ. đọc để biết. đọc để quen với từ. đọc để hiểu xã hội đang nói gì. đọc để biết người ta đang sống, mua, nghĩ, sợ, thích và phản ứng ra sao. đọc để khi viết, mình không bị mỏng.
ĐỌC HẰNG NGÀY ĐỂ GIỮ NHỊP CẦN CÓ VỚI ĐỜI SỐNG, ĐỂ BIẾT CHUYỆN GÌ ĐANG DIỄN RA
mỗi ngày nên dành ít nhất 15 phút để đọc. không cần đọc quá nhiều, nhưng cần đọc đều.
với tin tức và thông tin xã hội trong nước, nên đọc Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Tiền Phong, Dân Trí, Nhân Dân. đây là nhóm nguồn giúp người viết nắm được nhịp thời sự, giáo dục, xã hội, đời sống đô thị, chính sách, giới trẻ, văn hoá đại chúng và những vấn đề đang được số đông quan tâm. không nhất thiết phải đọc tất cả mỗi ngày, nhưng nên duy trì thói quen lướt headline, chọn vài bài đáng đọc và quan sát cách báo chí đặt vấn đề. cũng đừng định kiến tiêu cực với nội dung mà hãy quan tâm đến ngữ điệu, từ ngữ, cách thức mà các tờ báo này dùng.
đọc tin tức hằng ngày không phải để biến mình thành người làm thời sự. đọc để không bị rời khỏi đời sống. người viết nếu chỉ đọc quảng cáo, social post và các case ngành sẽ rất dễ bị hẹp. trong khi đó, xã hội đang vận động mỗi ngày, và chữ nghĩa của mình phải có liên hệ với những vận động đó.
ĐỌC TẠP CHÍ VÀ CÁC NGUỒN THỂ HIỆN GÓC NHÌN
bên cạnh tin tức hằng ngày, người viết cần đọc thêm các nguồn có tính tạp chí, phân tích, bình luận và góc nhìn. nhóm này không chỉ cho mình biết “chuyện gì đang xảy ra”, mà giúp mình hiểu “có thể nhìn chuyện đó theo cách nào”.
VnExpress Góc Nhìn nên đọc để hiểu các luồng quan điểm xã hội, tâm lý công chúng và cách người Việt lý giải một vấn đề. đây là nguồn tốt để học cách đặt vấn đề ngắn, rõ và gần với đời sống.
Znews Lifestyle giúp cập nhật lifestyle, xu hướng tiêu dùng, văn hoá đại chúng và đời sống đô thị. phù hợp với người làm content, brand, social và creative.
Vietcetera là nguồn nên đọc đều, không chỉ để lấy thông tin mà để quan sát cách họ làm nội dung tiếng Việt hiện đại: cách mở bài, cách đặt tiêu đề, cách dẫn dắt, cách chọn nhân vật, cách đóng gói một câu chuyện đời sống, kinh doanh hoặc văn hoá.
Vietsuccess có thể đọc và nghe thêm để tham chiếu góc nhìn về doanh nhân, lãnh đạo, phát triển bản thân, kinh doanh và hành trình nghề nghiệp. nguồn này phù hợp với người viết cần hiểu câu chuyện con người, câu chuyện founder, câu chuyện quản trị và cách một cá nhân kể lại hành trình của mình.
Người Đô Thị nên đọc để hiểu đô thị, lối sống, quy hoạch, kiến trúc, văn hoá sống và các vấn đề của tầng lớp thị dân. phù hợp với người viết làm brand lifestyle, real estate, hospitality, experience design hoặc các dự án có yếu tố không gian sống.
Tia Sáng giúp tham chiếu các góc nhìn về khoa học, giáo dục, chính sách, tri thức và phát triển. đây là nguồn tốt để người viết không bị kẹt trong ngôn ngữ quảng cáo quá nhanh và quá mỏng.
Kinh tế Sài Gòn giúp hiểu kinh tế, doanh nghiệp, chính sách, thị trường và các vấn đề vận hành thực tế. phù hợp với người viết cần viết cho nhóm doanh nghiệp, B2B, tài chính, bán lẻ, sản xuất hoặc quản trị.
Nhịp Cầu Đầu Tư phù hợp khi cần đọc về doanh nghiệp, lãnh đạo, đầu tư, thị trường và tư duy kinh doanh. đây là nguồn tốt cho các nội dung corporate, entrepreneur, business profile và thought leadership.
CafeF và Vietstock có thể đọc có chọn lọc để nắm nhịp tài chính, bất động sản, doanh nghiệp và kinh tế đại chúng. không nhất thiết học giọng viết, nhưng nên biết để hiểu bối cảnh.
khi cần số liệu, nên biết tra Tổng cục Thống kê. người viết không cần trở thành data analyst, nhưng cần biết kiểm tra những con số cơ bản về dân số, lao động, tiêu dùng, bán lẻ, CPI, doanh nghiệp, xuất nhập khẩu. viết có số liệu đúng sẽ khác viết bằng cảm tính.
ĐỌC ĐỂ HIỂU NGÀNH TRUYỀN THÔNG VÀ THƯƠNG HIỆU
người làm agency, brand, content, planning, creative PHẢI theo dõi Brands Vietnam và Advertising Vietnam. đây là hai nguồn giúp nắm các case, chiến dịch, góc nhìn ngành, chuyển động agency, social trend và cách cộng đồng marketing trong nước đang nói chuyện.
có thể đọc thêm các báo cáo hoặc bài phân tích từ YouNet Media, Kompa, Buzzmetrics, The Influencer để hiểu social listening, influencer, consumer trend và thảo luận mạng xã hội. nhóm này đặc biệt hữu ích cho planner, social creative, strategist và người viết cần hiểu ngôn ngữ cộng đồng. biết, không phải là tin hoàn toàn.
nếu có thời giưn, có thể đọc thêm Think with Google, Campaign Asia, Marketing-Interactive để tham chiếu case study, digital behavior và chuyển động marketing trong khu vực. không cần đọc quá rộng, chỉ cần đọc có chọn lọc theo ngành hàng, khách hàng hoặc vấn đề mình đang làm.
ĐỌC QUỐC TẾ ĐỂ MỞ RỘNG GU VÀ VISUAL LANGUAGE
nguồn quốc tế không cần đọc quá nhiều, nhất là những nguồn quá xa thị trường Việt Nam. nhưng người làm creative vẫn cần một vài nguồn đủ tốt để mở tầm nhìn, tránh bị đóng khung trong nội địa và cập nhật cách thế giới đang làm hình ảnh, thiết kế, không gian, trải nghiệm.
It’s Nice That giúp theo dõi creative community toàn cầu, đặc biệt là design, illustration, photography, moving image và các dự án sáng tạo độc lập.
Dezeen phù hợp với người làm architecture, interior, product design, experience design hoặc các dự án liên quan đến không gian, vật liệu, lối sống và thẩm mỹ đương đại.
Wallpaper* nên giữ lại như một nguồn tham chiếu quan trọng về art direction, photography, architecture, design và visual language của phân khúc cao cấp. đọc Wallpaper không chỉ để xem cái đẹp, mà để học cách họ tổ chức một câu chuyện thị giác: bố cục, hình ảnh, khoảng trắng, chất liệu, tiêu đề, nhịp bài và cảm giác tổng thể của một brand cao cấp.
Monocle có thể đọc định kỳ để tham chiếu lifestyle, city, business, design và cách nhìn thế giới của nhóm người có gu sống. không cần đọc dày, nhưng nên đọc khi cần mở rộng góc nhìn về đô thị, du lịch, sản phẩm, cộng đồng và cách sống.
ĐỌC THEO DỰ ÁN VÀ THEO NGÀNH HÀNG
với các dự án beauty, fashion, lifestyle, luxury hoặc premium segment, cần đọc thêm nhóm tạp chí fashion editorial. đây không phải nguồn tin tức hằng ngày, mà là tài liệu để hiểu visual language, editorial thinking, cách stylist, photographer, art director và brand đang làm việc.
Đẹp giúp hiểu local aesthetic standard của phụ nữ Việt trung và thượng lưu. Elle Việt Nam có định vị quốc tế, phù hợp để tham chiếu editorial, brand campaign và visual production. Harper’s Bazaar Việt Nam nằm ở nhóm cao cấp hơn trong các tạp chí nội địa, có thể dùng làm benchmark cho luxury brand work. Vogue bản quốc tế là nguồn tham chiếu quan trọng nếu làm fashion, beauty hoặc luxury.
với nhóm này, không nhất thiết đọc toàn bộ nội dung. lướt visual, layout, headline, caption, cách chọn hình và cách tổ chức editorial cũng đã học được rất nhiều. nhưng nếu đọc được nội dung thì càng tốt, vì nó giúp người viết hiểu angle của từng category.
bản in vẫn rất đáng mua, vì trải nghiệm giấy, layout, khoảng trắng, hình ảnh và print production cũng là một phần của việc học.
nếu có thể hãy tìm những bản in của Đẹp cách đây mười mười lăm năm và đọc các bài phỏng vấn ở tạp chí này.
ĐỌC ĐỂ HIỂU VÀ GIỮ GÌN TIẾNG VIỆT
người viết tiếng Việt phải có nền tiếng Việt tốt. không thể chỉ đọc caption, social post, content quảng cáo rồi nghĩ rằng mình đủ vốn ngôn ngữ.
nên đọc văn xuôi của Nguyễn Tuân, Thạch Lam, Xuân Diệu và nhiều tác giả Việt Nam khác ở những giai đoạn khác nhau, trường phái khác nhau. không phải để viết giống họ, mà để hiểu tiếng Việt có thể đẹp, chính xác, giàu nhạc tính và giàu hình ảnh đến mức nào.
nên tìm đọc Báo Văn Nghệ, Văn Nghệ Trẻ cũ, tạp chí văn nghệ cũ, tuyển tập truyện ngắn Việt Nam, sách báo cũ. đây là nguồn rất quý để giữ cảm giác ngôn ngữ không bị chai, không bị quá phẳng, không bị quá giống ngôn ngữ mạng.
đặc biệt, nên đọc ca dao, tục ngữ, thành ngữ Việt Nam. đây là một kho ngôn ngữ rất quan trọng của người viết. ca dao giúp mình hiểu nhạc điệu, giai điệu, nhịp lên xuống của tiếng Việt. tục ngữ và thành ngữ giúp mình học cách cô đọng ý, cách chơi chữ, cách dùng ẩn dụ, cách nói ít mà gợi nhiều.
ngôn ngữ của người xưa thường rất ngắn, nhưng chứa nhiều lớp. có lớp là sự thật đời sống, có lớp là kinh nghiệm ứng xử, có lớp là bài học về con người, gia đình, xã hội, đạo lý và nhân tình thế thái. có thể gọi đó là phần fact và truth của người xưa: fact là điều họ quan sát được từ đời sống, truth là điều họ đúc kết thành lẽ sống.
người viết hiện đại không nhất thiết bê nguyên ca dao tục ngữ vào bài. nhưng nếu hiểu được cấu trúc ẩn dụ, tính nhạc, cách gieo vần, cách đối ý, cách dùng hình ảnh dân gian, mình sẽ viết tiếng Việt có gốc hơn. từ đó, có thể dẫn dắt những chất liệu cũ vào ngữ cảnh hiện đại một cách tự nhiên hơn, sâu hơn và có bản sắc hơn.
cũng nên mua từ điển tiếng Việt, từ điển chính tả, từ điển từ láy, thành ngữ, tục ngữ tiếng Việt. không cần đọc từ đầu đến cuối, nhưng nên để gần bàn làm việc. người viết chuyên nghiệp không đoán từ, họ kiểm tra.
ĐỌC ĐỂ HỌC NGHỀ VIẾT
nên đọc Nghề Văn của Nguyễn Đình Thi và Về Nghề Viết của Stephen King (đã xuất bản tại Việt Nam) để hiểu viết là một công việc tư duy, kỷ luật và trách nhiệm, không chỉ là kỹ thuật dùng chữ.
đặc biệt, người viết nên đọc và hiểu mô hình Writer’s Journey / Hero’s Journey. không phải bài viết nào cũng cần áp dụng mô hình này, nhưng đây là nền tảng tốt để hiểu hành trình, xung đột, chuyển hoá và cấu trúc của một câu chuyện có lực. khi hiểu hành trình người hùng, người viết sẽ hiểu vì sao một nhân vật đáng nhớ, vì sao một thương hiệu cần thử thách, vì sao một câu chuyện cần điểm rơi, và vì sao một thông điệp cần sự chuyển hoá chứ không chỉ là thông tin.
ĐỌC VISUAL CŨNG LÀ MỘT PHẦN CỦA NGHỀ VIẾT
người viết trong creative agency không chỉ đọc chữ. còn phải đọc hình ảnh, layout, typography, mood, composition và cách một thương hiệu tạo cảm giác.
có thể theo dõi Behance để xem ex*****on và case study, Dribbble để quan sát digital design, Fonts In Use để calibrate typography sense, Awwwards để theo dõi web experience và interaction design.
Pinterest chỉ nên dùng để mood board, không nên dùng làm nguồn inspiration chính vì rất dễ rơi vào vòng lặp thuật toán. nhìn mãi một kiểu hình, một kiểu mood, một kiểu aesthetic thì cảm giác sáng tạo sẽ bị đóng lại.
CÁCH ĐỌC THỰC TẾ
không cần biến việc đọc thành một gánh nặng. chỉ cần tạo thói quen nhỏ nhưng đều.
mỗi sáng, chỉ cần 15 phút lướt nhóm tin tức và xã hội như Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Tiền Phong, Dân Trí, Nhân Dân. sau đó chọn thêm một nguồn góc nhìn như VnExpress Góc Nhìn, Vietcetera, Vietsuccess, Người Đô Thị hoặc Tia Sáng để đọc sâu hơn.
mỗi tuần chọn một bài hay, copy ra và phân tích: bài mở như thế nào, ý chính nằm ở đâu, câu dài hay ngắn, người viết chuyển đoạn ra sao, kết bài đóng lại bằng thông tin, cảm xúc hay một nhận định.
mỗi tháng, nên đọc thêm vài bài văn, truyện ngắn, tạp chí cũ, ca dao tục ngữ hoặc thành ngữ. không phải để trở nên “văn chương” hơn, mà để tiếng Việt trong mình không bị nghèo đi.
làm đều 3 tháng, giọng viết sẽ khác đi một chút. không phải vì mình học được vài mẹo, mà vì mắt đọc tốt hơn, tai nghe câu nhạy hơn, tay viết biết tiết chế hơn.
nghề viết không bắt đầu từ việc viết. nó bắt đầu từ việc đọc, quan sát, ghi nhớ, tra cứu, phân biệt và sống đủ sâu với ngôn ngữ.
đọc các nguồn quốc tế để mở mang tầm nhìn.
đọc nguồn Việt để hiểu nơi mình đang sống, để các chất liệu Việt là tài sản lớn cuat mình.
đọc báo chí để nắm bắt và thấy mình hiện hữu trong đời sống hằng ngày.
đọc văn học để giữ tiếng Việt.
đọc ca dao tục ngữ để hiểu nhạc điệu và ẩn dụ của ngôn ngữ.
đọc từ điển để không cẩu thả, không viết sai, để thận trọng với từng chữ từng từ mình viết ra.
đọc đều, đọc kỹ, đọc có chọn lọc, rồi chữ sẽ dần trở thành của mình.
-Phan Hải-
