26/10/2024
HIỂU VỀ NÃO BỘ ĐỂ NUÔI DẠY CON THÔNG MINH (0-15 tuổi)🍀🍁 bổ sung ảnh minh hoạ
Bài cực kỳ hữu ích tổng kết định hướng 10 năm nuôi dạy con vừa qua của mình
🍀1. Hiểu lầm về giáo dục sớm
Khoảng 10 năm về trước khi trào lưu giáo dục sớm nở rộ ở Việt Nam, rất nhiều thông tin chia sẻ trên MXH đánh vào tâm lý cha mẹ với thông điệp “đến năm 6 tuổi não bộ hoàn thiện 90% nên đừng bỏ lỡ giai đoạn vàng của con”, nên trào lưu về học thẻ, học Toán để kích hoạt não cũng rất nở rộ. Tuy nhiên giáo dục trẻ sớm không phải chỉ có mỗi phát triển về IQ, và không phải cố nhồi nhét dạy con sớm trước năm 6 tuổi thì con sẽ thông minh và thành công sau này.
Đến năm 6 tuổi các tế bào thần kinh của não bộ đã hoàn thiện 90%, và đến năm 12 tuổi thì hầu như hoàn thiện 100% như người trưởng thành.
Tuy nhiên các tế bào thần kinh đó sẽ được kích hoạt và kết nối ra sao mới là điều quan trọng nhất. Chính vì thế hiểu đúng về não bộ sẽ giúp chúng ta tỉnh táo trong việc nuôi dạy con.
🍀2. Hiểu đúng về các nguyên tắc làm việc của não bộ
2.1 Nguyên tắc 1: CẤU TẠO CỦA NÃO
Não bộ của chúng ta được chia làm 3 phần não đi từ trong ra ngoài như ảnh là não bò sát- não thú (gọi là não cũ) và não người (não mới/vỏ não).
NÃO SẼ PHÁT TRIỂN TỪ TRONG RA NGOÀI.
Mình muốn chia thành 3 phần đại diện cho thể chất, trí tuệ vả cảm xúc ứng mới độ tuổi để mọi người dễ hình dung:
- Bộ não cơ thể nằm ở trong cùng gọi là não cũ: điều khiển các chức năng về giữ tư thế, đi lại, ăn uống, bài tiết, ngủ, hô hấp…được hoàn thiện cho đến khi 5 tuổi.
- Bộ não trí tuệ (vỏ não): thực hiện các chức năng như nói, sử dụng các ngón tay để làm các việc đòi hỏi sự khéo léo, có khả năng nói chuyện, đọc, tính toán, suy nghĩ được hoàn thiện từ khi 1 tuổi cho đến 18 tuổi.
- Bộ não cảm xúc: (tập trung ở vùng não trước trán) thực hiện các chức năng như biết cảm thông, thấu cảm, suy nghĩ cho người khác, biết điều chỉnh cảm xúc của bản thân, năng lực giao tiếp, tưởng tượng, kiềm chế được ham muốn…và được hoàn thiện từ giai đoạn 10 tuổi cho đến khi trưởng thành và vẫn tiếp tục.
2.2 Nguyên tắc số 2
Não bộ ưu tiên phát triển từ phía sau gáy lên vùng trán trước (như trong hình minh hoạ) ứng với từng độ tuổi. Nghĩa là não bộ sẽ ưu tiên phát triển về thị giác, rồi đến thính giác và vận động-cảm giác, sau đó mới đến tư duy logic. Đồng thời khi lão hoá thì não bộ sẽ lại đi từ trước ra phía sau nên con người thường dễ bị suy giảm trí tuệ khả năng phán đoán, ra quyết định trước.
2.3 Nguyên tắc 3:
Ứng với mỗi độ tuổi các tế bào thần kinh ở vùng đang được ưu tiên phát triển sẽ kết nối với nhau tốt nhất, và nếu như chúng ta tạo ra những kích thích phù hợp cho vùng não đó thì sẽ càng khiến các tế bào thần kinh kết nối với nhau tốt hơn. Vì thế cần hiểu rõ giai đoạn nào thì mình nên ưu tiên kích hoạt cái gì.
Ví dụ như giai đoạn 9-12 tháng là giai đoạn trẻ phân biệt được các từ, thì hãy tích cực nói chuyện, đọc truyện thật nhiều để gia tăng vốn từ cho trẻ, chuẩn bị cho giai đoạn tập nói sau này.
Giai đoạn 3-5 tuổi trẻ cần ưu tiên về vận động, cảm giác thì hãy tích cực cho trẻ được vận động và phát triển các giác quan thì về sau khả năng vận động và cảm thụ của trẻ sẽ rất tốt.
2.4 Nguyên tắc 4:
Những vùng nào không được sử dụng thì các tế bào thần kinh sẽ dần bị thoái hoá và biến mất.
Vì thế việc cho con trải nghiệm đa dạng, kích thích mọi vùng trên não bộ sẽ giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần, ngôn ngữ tốt hơn. Vùng nào mà các tế bào thần kinh được kích hoạt nhiều thì đường dẫn truyền thông tin trong não bộ sẽ nhanh như đi trên đường cao tốc. Ngược lại vùng nào không được sử dụng thì sẽ chẳng khác thì đường hoang cỏ dại mọc.
Ngay cả khi đã trưởng thành, não bộ đã hoàn thiện hết các tế bào thần kinh rồi thì não bộ sẽ vẫn phát triển nếu như chúng ta liên tục sử dụng nó. Còn không sử dụng thì nó sẽ dần bị triệt tiêu.
Ví dụ từ nhỏ mình không được học về âm nhạc, chẳng mấy khi dùng đến nên bây giờ khả năng cảm âm của mình rất hạn chế.
Hay Bon nhà mình có mật độ tế bào thần kinh vận động cao nên con rất có năng khiếu chơi các môn thể thao, nếu như mình tiếp tục cho con luyện tập thường xuyên thì sẽ phát huy, nhưng nếu chỉ bắt con học mà không cho chơi thể thao thì kiểu gì con cũng kém dần.
2.5 Nguyên tắc số 5:
Sự kết nối các tế bào thần kinh (tốc độ dẫn truyền thông tin giữa các nơ ron thần kinh) trong não bộ của trẻ con rất nhanh, nhưng không bền, vì thế trẻ hiểu nhanh nhưng cũng nhanh quên. Vì thế cần có sự luyện tập thường xuyên lặp đi lặp lại mới có tác dụng.
Trong khuôn khổ bài viết này mình không thể nói chi tiết hết được ở từng giai đoạn, mình chia sẻ những nội dung khái quát nhất để mọi người có cái nhìn toàn diện nhé.
🍀3. Giai đoạn 0-3 tuổi (Thị giác, thính giác)
Ưu tiên phát triển về thị giác, thính giác. Bởi vì đây là nền tảng quan trọng nhất của con người. Trẻ sau 2 tháng có thể phân biệt được sáng tối, đến 6 tháng có thể nhận diện được khuôn mặt của mẹ với người khác.
Ưu tiên cho trẻ được xem các tranh ảnh/từ điển tranh/đọc ehon, nghe nhạc
Giai đoạn này sẽ hình thành nên ngôn ngữ nền tảng cho trẻ nên hãy trò chuyện trực tiếp để trẻ nạp vốn từ giúp cho việc tập nói sau này. Trẻ từ 6-8 tháng tuổi có thể nghe mọi ngôn ngữ như nhau, nhưng từ 10-12 tháng trở đi việc nghe ngôn ngữ ngoài tiếng mẹ đẻ sẽ khó khăn hơn, đồng nghĩa với năng lực nghe hiểu tiếng mẹ đẻ bắt đầu được nâng cao, và thời kỳ này trẻ có khả năng nghe hiểu ngôn ngữ tốt nhất. Nên đây là thời kỳ tối quan trọng để bắt đầu dạy trẻ tập nói.
🍀4. Giai đoạn 3-5 tuổi (Vận động, sử dụng nhạc cụ, vẽ tranh)
Từ 3 tuổi trở đi thần kinh vận động, và các giác quan (xúc giác) của trẻ phát triển nhất. Chính vì thế hãy ưu tiên để trẻ được vận động, chạy nhảy, học các loại nhạc cụ hoặc vận động theo âm nhạc, học múa, vẽ tranh sẽ rất phù hợp.
Thính giác phát triển ngay sau khi mới sinh, và đến giai đoạn 3-5 tuổi sẽ gần như hoàn thiện.
Ưu tiên phát triển vận động tinh, sử dụng các ngón tay, phát triển giác quan xúc giác
Những trải nghiệm này sẽ vẫn cần duy trì tiếp tục khi trẻ bước vào giai đoạn 6-10 tuổi.
🍀5. Giai đoạn 6-10 tuổi: Năng lực tự chủ, phán đoán, ra quyết định
Sự liên kết giữa các tế bào thần kinh ở các vùng trên não bộ đã gia tăng đáng kể so với thời kì mầm non. Giai đoạn này các vùng vận động, ngôn ngữ, thính giác, thị giác của trẻ cũng dần hoàn thiện thì vùng não trước trán sẽ được ưu tiên. Vùng não trước trán liên quan đến các hoạt động tư duy logic, phán đoán, ra quyết định, kiềm chế cảm xúc.
Tuy nhiên cha mẹ vẫn rất cần cho trẻ hoạt động trải nghiệm đa dạng để cân bằng mọi chức năng của não bộ chứ đừng chỉ tập trung vào mỗi việc học kiến thức.
Giai đoạn này tập trung xây dựng các kỹ năng mềm giúp trẻ tự chủ, tự phán đoán tình huống và ra quyết định.
Giai đoạn này tập trung giúp trẻ hình thành thói quen chủ động đọc sách
🍀6. Giai đoạn 10-14 tuổi
Đây là giai đoạn năng lực giao tiếp phát triển nhất. Tập trung vào dạy trẻ năng lực giao tiếp với nhiều người xung quanh, nhiều đối tượng, nhiều độ tuổi khác nhau và những năng lực xã hội khác. Trẻ cần có cơ hội chơi cùng hội bạn của mình, nhưng đồng thời cũng cần giao lưu với những người lớn khác.
Khi trẻ giao lưu với nhau đừng chỉ nói về mỗi chủ đề game, có thể là cùng sở thích chơi thể thao, quan tâm đến các lĩnh vực khác như lịch sử, chính trị, kinh tế, địa lý….
Hãy cho con có cơ hội trò chuyện với nhiều người lớn khác.
Mình nhìn thấy rõ rệt khi Bon bước sang 10 tuổi, con tìm những người bạn có chung sở thích thể thao hoặc tìm hiểu về lịch sử, chính trị, kinh tế…để chơi, biết tìm những anh chị lớn tuổi hơn mình, giỏi hơn mình để kết bạn. Con tìm thấy idol của mình là những người giỏi hơn con để con xây dựng mục tiêu và động lực học tập cho mình.
Về kỹ năng xã hội và năng lực giao tiếp này một phần nhờ định hướng của cha mẹ trong giáo dục gia đình, nhưng một phần cũng là năng khiếu bẩm sinh của con. Bố mẹ sẽ luôn cố gắng để con được tham gia giao lưu cùng nhiều người lớn là bạn bè, đồng nghiệp của bố mẹ, hoặc đưa con đi tham dự những buổi nói chuyện về các chủ đề con thích, nghe các anh chị lớn tuổi hơn trò chuyện.
Trong một kết quả điều tra của Hiệp hội kinh tế Nhật Bản liên quan đến tuyển dụng nhân viên mới vào công ty thì NĂNG LỰC GIAO TIẾP chiếm vị trí số 1 suốt 12 năm liên tục với 85,6% các công ty đánh giá nó là quan trọng nhất.
Vị trí số 2 là tính tự chủ-chủ động.
Vị trí số 3 là tinh thần thử thách.
Vị trí số 4 là khả năng làm việc nhóm.
Hi vọng những chia sẻ của mình về não bộ và những điều cần ưu tiên phát triển cho con qua từng độ tuổi sẽ hữu ích với các cha mẹ.
Mình luôn tâm niệm rằng vai trò của cha mẹ là hiểu đúng về từng giai đoạn phát triển của con để hỗ trợ cho con tốt nhất trong khả năng của mình. Giúp con phát triển toàn diện cả về thể chất, tinh thần và trí tuệ. bất cứ cái nào lệch quá thì đều không tốt.
Tóm tắt một phần từ cuốn sách tạm dịch “Những bí mật nuôi dạy đứa trẻ thông minh từ góc nhìn não bộ”, tác giả Taki Yasuyuki (mình đọc bản tiếng Nhật).
PS: Mình bổ sung thêm ảnh cấu tạo của não từ trong ra ngoài nữa nhé.
Nguồn: FB Nguyễn Thị Thu
