18/06/2021
Giải mã hành vi: LÌ LỢM & KHÔNG NGHE LỜI
✔ Định nghĩa “Lì lợm”?
Khi cha mẹ đưa ra yêu cầu, mệnh lệnh, hướng dẫn để con làm một việc gì đó, nhưng con không thực hiện, hoặc cha mẹ phải nói rất nhiều lần con mới làm, hoặc phải đe dọa, trừng phạt. Rồi nếu có thực hiện, thì lại làm không đúng mong đợi của cha mẹ.
Nguyên nhân? Có rất nhiều nguyên nhân góp phần làm trẻ gia tăng hành vi này, và sự đóng góp này đến từ cả 2 phía: ở con trẻ, và ở người lớn.
✔ Vì sao con lại thể hiện thái độ “lì lợm?” – hay nói đúng hơn là không nghe lời?
Vì con không thật sự chú ý, không hoàn toàn để tâm đến lời yêu cầu đó. Việc này thường xảy ra khi người lớn đứng từ khoảng cách quá xa, không trong tầm mắt của con. Hoặc vừa làm việc, vừa di chuyển, vừa đưa ra lời yêu cầu với con, và con thì đang bận làm việc khác.
Vì lời yêu cầu được đưa ra sai thời điểm: con đang dở dang giữa một hoạt động đến hồi gay cấn. Tình huống để so sánh: bố đang xem giữa trận đá bóng, mẹ nhờ bố đi phơi quần áo, bố nói “Hết hiệp rồi đi”, và mẹ vui vẻ đồng ý. Nhưng nếu con đang dở dang chơi game, xem phim, … mẹ yêu cầu con ngưng ngay mà con không làm theo, thì con có thể gặp rắc rối với mẹ.
Vì con cảm thấy không cần phải thực hiện theo lời yêu cầu đó NGAY LẬP TỨC. Vì qua năm tháng lớn lên, con học được từ tương tác với người lớn rằng: “không cần phải làm ngay, chỉ khi nào có sự quát mắng, lớn tiếng, đe dọa thì mới cần làm”. Nếu chưa có những điều đó, thì chưa cần làm.
Vì con cảm thấy đang bị thách thức, xen lẫn những cảm giác khác như tức giận, bị từ chối, bị bêu rếu, muốn “bỏ trốn”… và con muốn thách thức ngược lại để xem ai có quyền to hơn thì người đó thắng.
Vì con thật sự có vấn đề sức khỏe hoặc tâm trạng khó chịu nào đó, cảm thấy mệt mỏi hoặc ức chế, và người lớn không nhìn nhận ra.
✔ Người lớn nghĩ gì và cảm thấy gì khi con thể hiện thái độ “lì lợm?”
Thường xuyên đe dọa, nhưng chỉ nói rồi để đó bỏ đi và không thực hiện. Con sẽ hiểu là lời nói cha mẹ không nghiêm túc.
“Thân lừa ưa nặng lắm, ngọt nhẹ không nghe, cứ phải gào lên thì mới nghe”. Thế là người lớn mỗi lần muốn con làm gì đó, thì thường đứng từ rất xa để nói. Con không làm theo thì sẽ gào ầm lên, đe dọa nhiều hơn, và căng thẳng mãi leo thang.
“Hư lắm, càng ngày càng hư”. Con hư là do chính con hư và con muốn “kiếm chuyện”, chọc tức bố mẹ, và lỗi hoàn toàn là do con. Và con sẽ không thể thay đổi được. Suy nghĩ này thường khiến cha mẹ cảm thấy bất lực, tuyệt vọng, dẫn đến dễ mất kiểm soát và nóng giận quá mức.
Không nhất quán trong việc kỷ luật con. Với cùng 1 hành vi không tốt của con, lúc thì phạt thật nặng, lúc thì lại bỏ qua; cha mẹ thì phạt, ông bà thì cho phép… dẫn đến việc con không thật sự học được về giới hạn của vấn đề.
Không có sự hướng dẫn và khuyến khích cụ thể để con biết cách thực hiện hành vi đúng.
✔ Với mỗi hành vi vấn đề cụ thể, người lớn cần phải cân nhắc rất nhiều yếu tố:
- Hoàn cảnh xảy ra, có các yếu tố nào khác góp phần vào không
- Cụ thể hành vi của con mang ý nghĩa là gì và con muốn thể hiện gì
- Cách cha mẹ phản ứng, phản hồi có phù hợp và hiệu quả để dạy con theo cách tích cực và ngăn ngừa hay không?
📌 Điều mấu chốt mình mong phụ huynh cần luôn ghi nhớ là: Trừng phạt và Làm tổn thương con không bao giờ là giải quyết hiệu quả để dạy con theo cách tích cực.
Nguồn: Parent Coach Tu-Anh Nguyen
Ảnh: Picjumbo
