17/12/2022
Cũng như hầu hết mọi người, ai cũng có niềm đam mê và đã trang bị cho mình ít nhiều những kiến thức nhất định về da thuộc. Có vô vàn kiến thức cũng như những khái niệm khác nhau trên thế giới về thuộc da.
Do đó, trong tài liệu này D.Gust sẽ sử dụng những khái niệm gần gũi và mộc mạc nhất (không dùng những khái niệm chuyên môn của từng quốc gia), nhằm mang đến cho các bạn cái nhìn tổng quan và toàn diện về da thuộc trong đó đặc biệt nhấn mạnh về Da cá sấu – dòng da cao cấp hiện nay.
Tài liệu là kinh nghiệm cá nhân nên có điều gì chưa đúng mong nhận được sự góp ý.
TỔNG QUAN VỀ DA THUỘC VÀ THUỘC DA:
Từ ngàn năm trước công nguyên con người đã biết cách sử dụng da động vật để phục vụ cho đời sống của mình như làm quần áo, nhà cửa, vật trang trí,… Cho đến nay, cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật hầu hết da của các loài động vật đều có thể thuộc để phục vụ các nhu cầu khác nhau của con người như: nghiên cứu khoa học, thời trang, tâm linh, gia dụng, kĩ thuật công nghiệp,…
Với bề dày phát triển hơn 5000 năm, kĩ thuật thuộc da có cả ngàn phương pháp khác nhau tùy vào đặc điểm địa lí của các vùng miền trên thế giới nhưng chung quy lại chỉ có 3 kĩ thuật thuộc da cơ bản, đó là
+ Thuộc dầu: dùng các loại dầu ( động thực vật ) để làm tăng độ bền cho da, đây là phương pháp đơn giản và cổ xưa nhất.
+ Thuộc thảo mộc : dùng các thành phần của cây cối ( thân, rễ, lá ) để ủ da. Phương pháp này rất lâu nhưng chất lượng da thuộc được nhiều người ưa chuộng vì da ít ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Tuy vậy cung với sự phát triền của khoa học thì hiện nay cũng rất ít nơi ủ thảo mộc mà chuyển sang dụng tinh dầu thảo mộc để ủ nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí.
+ Hóa chất công nghiệp: dùng các loại hóa chất trộn với da, sau đó dùng các lồng quay ( foulons ) để trộn đều theo từng công đoạn. Đây là phương pháp ít tốn thời gian nhất hiện nay. Nhưng có hàng ngàn cách thuộc tùy vào hóa chất và quy trình thuộc da riêng mà mỗi công ty sẽ có nhưng phương án cụ thể riêng của mình.
CÁC QUY TRÌNH THUỘC DA CÔNG NGHIỆP CƠ BẢN ( VÍ DỤ LÀ DA CÁ SẤU):
•Chuẩn bị da tươi:
Dù là loại da nào thì cũng phải trải qua bước này và nó thực sự quan trọng vì nó quyết định chất lượng nguyên liệu đầu vào. Ở một số nước yêu cầu cao họ còn quan tâm đến cả tính nhân đạo trong giết mổ nữa. ( như phải cho vật nuôi được massage và nghe nhạc trước…. )
Trong bước này ngoài việc giết mổ thì còn bóc tách các thành phần ko liên quan tới da ( mỡ, thịt, xương,…) và ủ muối bảo quản để phục vụ việc lưu trữ và vận chuyển.
Ngoài việc cẩn thận trong bóc tách da thì ủ muối đúng quy trình cũng là việc rất quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng da sau này.
•Thuộc da:
Đây là bước quan trọng nhất quyết định tính chất, thành phần cũng như chất lượng của tấm da thuộc.
Tùy vào trình độ kĩ thuật và sự hỗ trợ của khoa học, trang thiết bị mà có những quy trình khác nhau nhưng nhìn chung vẫn phải thong qua các bước sau:
-Chuẩn bị thuộc:
-Phục hồi nước cho da muối.
-Loại bỏ hết các thành phần mỡ thừa. Điều này rất quan trọng: không chỉ tạo độ dày cơ bản của da nguyên liệu mà việc loại mỡ có ảnh hưởng rất lớn đến độ thẩm thấu của hóa chất vào da.
-Ngâm vôi, phèn và xử lí thô:
Bước này giúp tẩy hết lông, vảy ( đối với cá sấu, chân đà điểu,… ) và lớp sừng ngoài da, giúp đa trương nở ra và sạch bề mặt.
-Loại bỏ các collagen không có cấu trúc sợi giúp da có độ xốp nhẹ.
-Tẩy và làm mềm:
-Tẩy sạch các hóa chất trong bước ngâm để chuẩn bị cho bước thuộc, nhằm tránh các hóa chất trong quá trình ngâm ảnh hưởng đến hóa chất thuộc da.
Đây là bước khá quan trọng giúp da thuộc đạt được sự đồng nhất tốt nhất. Tại các cơ sở nhỏ thường không chú trọng bước này nên chất lượng da thộc thường không đảm bảo sự đồng nhất giữa các lần thuộc ( mỗi lần thuộc cho ra chất lượng khác nhau ). Trong bước này người ta cũng sẽ bào da tới độ dày thích hợp theo yêu cầu sản xuất.
-Thuộc chính:
Đây là bước quan trọng nhất nhằm biến da nguyên liệu thành da thuộc.
Có rất nhiều hóa chất khác nhau được sử dụng trong giai đoạn này và sự chênh lệch giá hóa chất giai đoạn này là rất lớn sẽ ảnh hưởng đến giá cả của tấm da thành phẩm. Mỗi hóa chất cũng có quy trình và yêu cầu riêng về định lượng, nhiệt độ, thời gian và tốc độ vòng quay để đạt sự thẩm thấu tốt và đều nhất lên da.
Thông thường sẽ sử dụng các hóa chất gốc Crom. Trong đó có 2 loại cơ bản là Cr+3 và Cr+6. Với Cr+6 giá thành rẻ nhưng rất độc hại cho con người tiêu dung và ảnh hưởng lớn cho môi trường, các nước phát triển cấm loại chất này trên sản phẩm nhưng không may là đa số các xưởng, công ty thuộc da Việt Nam và Đông Nam Á vẫn sử dụng vì gia rẻ. Cr+3 được phép sử dụng nhưng giá thành khá cao.
Sau khi trải qua bước này da nguyên liệu đã thành da thuộc đã có thể tăng cường khả năng chống chịu và đặc biệt là không bị phân hủy bởi vi sinh vật.
-Finish:
Đây là bước cực kì quan trọng, nó quyết định mọi vấn để còn lại của tấm da: màu sắc, chủng loại,…
Trước khi Finish người ta cũng sẽ làm một bước đệm là trung hòa các hóa chất khi thuộc, sau đó sẽ hạ độ ẩm xuống để có tấm da mộc nguyên liệu hoàn chỉnh. Tiếp theo bằng nhiều kĩ thuật khác nhau sẽ sử lí các lỗi chưa hoàn thiện trên bề mặt da ( giống như trét matit trước khi sơn vậy ). Đây là bước đòi hỏi nhiều kĩ thuật và là bí quyết nghề nghiệp của từng công ty.
Sau khi đã có tấm da mộc hoàn thiện thì tùy vào cách Finish sản phẩm mà sẽ có những công đoạn phụ để chuẩn bị. Mỗi phương án hoàn thiện sẽ có những hóa chất phụ gia được thêm vào riêng biệt.
Cuối cùng là hoàn thiện tấm da. Có rất nhiều khái niệm về điều này nhưng thực ra nó chỉ là tên gọi do người ta đặt. Về bản chất kĩ thuật thì sẽ có các cách Finish sau:
+ Cổ điển ( classic ): là cách dùng nguyên liệu mộc hoàn chỉnh phun sơn hoặc ngâm màu. Phương án này phun sơn nghe có vẻ đơn giản nhưng thực tế là kĩ thuật cực đỉnh mà chỉ có kĩ thuật của pháp mới tạo ra được những tấm da sơn tuyệt vời ( lớp sơn siêu mỏng và siêu bền cung ứng cho các thương hiệu nổi tiếng ). Nhưng điểm yếu với da sơn là không thể tuy chỉnh màu sắc khi làm sản phẩm.
+ Wax: đây là kĩ thuật gần giống như cổ điển chỉ khác là tạo nhiều lớp màu hoạc vùng màu khác nhau trên một tấm da.
+ Tech: đây cũng là một biến thể của classic nhưng nhà sản xuất sẽ áp dụng sự tiên tiến về công nghệ làm thay đổi một phần bản chất hoặc cấu tạo của da tạo ra sự đột biến về hình thức như đổi màu theo nhiệt độ, cường độ ánh sang, hay thay đổi cấu tạo bề mặt,…
+ Nghè hay còn gọi là bóng kính,…: là kĩ thuật sử dụng những vật cứng, nhẵn, ít sinh nhiệt chà xát lên mặt da nhằm kích thích toàn bộ lượng dầu trong da lên bề mặt và cố định nó. Phương pháp này làm da có độ bóng tối đa nhưng sẽ hơi cứng mặt rất khó trong chế tác sản phẩm. Nếu kĩ thuật ko tốt có thể làm gãy nứt da khi bẻ ngược.
+ Hấp: đây là kĩ thuật rất cao và ít phổ biến vì khá phức tạp. Quá trình này được thực hiện sau khi da mộc được pha cắt ra thành từng chi tiết cụ thể. Sau đó sẽ được ủ hóa chất và được hấp trong một thiết bị đặc biệt làm căng phông tất cả các mô. Tuy nhiên điều này sẽ làm da mất khả năng đàn hồi nên trước khi lên thành phẩm sẽ phải gia cố thêm các vật liệu để chắc phục điểm yếu này.
+ Vải: là phương pháp làm cho da đạt độ xốp và đàn hồi tối đa ( như vải ) dùng trong sản xuất quẩn áo và các sản phẩm có độ rũ cao.
CÁCH PHÂN BIỆT VÀ PHÂN LOẠI CÁ SẤU:
Chắc không cần phải giải thích về giá trị thương mại của cá sấu, mình chỉ xin trao đổi một ít kiến thức về các dòng cá sấu thương mại cùng một số đặc điểm nổi bật của nó.
Để phân loại chi tiết thì có khá nhiều dòng và chủng loại, nhưng cá sấu thương mại thì có thể thu lại thành một số loại cơ bản sau:
•ALIGATOR:
Aligator có dáng thon dài, khi cùng một kích trước đường kính bụng thì alligator sẽ có chiều dài lớn nhất.
Chính vì tính cân xứng của vùng bụng cộng thêm xuất xứ American nên Aligator có giá trị rất cao. Nhưng số lượng khá hạn chế.
Với dòng thuần chủng thì cá sấu mõm ngắn Aligator sẽ không có các lỗ thở trên da, nhưng hiện nay các giống cá đã được lai ghép khá nhiều nên đây gần như không còn là tiêu chí để phân biệt nữa.
•CAIMAN:
Đây là dòng cá sấu có lớp da chắc chắn nhất trong các dòng cá thương phẩm, toàn bộ lớp da của caiman đều có mô xương và sụn.
Do điều kiện môi trường sống nên lớp da của caiman hầu hết bị kí sinh trùng phá hoại tạo nên các lỗ li ti trên bề mặt. Vì vậy rất dễ phân biệt so với các dòng khác
Trước đây da Caiman ít được sử dụng trong thời trang nhưng sau đó Thái Lan đã tích cực quảng bá làm cho các vết li ti trở thành hoa văn đặc trưng của cá sấu, do đó Caiman đã có chỗ đứng trong làng da thế giới. Khảng những năm 1997 cho đến tận 2015 giá trị thương mại của Caiman vẫn cao hơn
Siamensis.
•SIAMENSIS:
Đây là dòng cá toàn diện nhất trong tất cả các dòng. Có sự phân bố cân xứng hoa văn đều cả phần lưng lẫn bụng.
Siamensis được nuôi khá nhiều ở Việt Nam ( năm 2017 có hơn 200.000 con thương phẩm ), và được xem là dòng nguyên liệu thay thế tốt cho Aligator vì tính toàn diện của nó.
Những năm gần đây với tự tiến bộ trong lai giống hệ vân của siamensis đã tiệm cận với alligator và thỏa mãn những yêu cầu khắt khe của những hãng thời trang hàng đầu thế giới.
Da siamensis có khả năng đáp ứng nhu cầu đa dạng hơn của khách hàng khi có thể sử dụng cả phần lưng để chế tác sản phẩm. mang lại nét cá tính mạnh mẽ và riêng biệt cho dòng này.
Với 8 hàng g*i và 6 u đầu siamensis còn có giá trị về tâm linh nên đặc biệt được ưa chuộng ở châu á.
Điểm yếu duy nhất ở siamensis có chăng là ở bông hông quá nhiều ( 7 bông ) và có các lỗ thở trên da. Nhưng hiện nay các giống mới đã dần dần khắc phục điểm yếu này.
Ngoài siamensis thì có một loài gần giống nữa đó là cá sấu hoa cà, loài này giống y chang siamensis nhưng trên các ô da của nó còn có thêm các hoa văn xoáy như vân tay ( hay hoa cà ). Nhưng bé này nằm trong sách đỏ ko được thương mại nhé.
•NILE, ÚC:
2 loài này viết chung vì chúng giống nhau đến 99%. Giống như một kiểu dạng lai giữa alligator và siamensis.
2 dòng này cũng có dải g*i không đẹp, phần bụng khá lớn ( chắc do ăn nhiều ), hoa văn ở bụng gần như alligator nhưng các hoa văn lớn hơn và độ cân xứng không bằng.
Hiện 2 dòng này đang được khai thác khá nhiều để thay thế cho lượng alligator có hạn.
Nhưng với việc các hoa văn khá lớn nên không được dung nhiều để chế tác các sản phẩm nhỏ.
CÁC DÒNG CÁ KHÁC:
Ngoài các dòng trên còn có các dòng khác như, Amazon, Sông Hằng ( Trung Quốc ), Cuba, Cá sấu mũi dài,… nhưng ít được khai thác thương mại hoặc giá trị thương mại không cao nên không nhắc tới.
Hiện nay một số nước nuôi cá sấu thương phẩm nhiều để phục vụ cho thương mại như Việt Nam, Thái Lan, Campuchia,.. đã và đang để nghị Cites hủy bỏ quy định về chứng từ cho siamensis và caiman ( nhưng vẫn chưa được duyệt).
