04/06/2022
𝐊𝐇𝐈 𝐂𝐎𝐍 𝐃𝐀̂̀𝐍 𝐐𝐔𝐀 𝐓𝐔𝐎̂̉𝐈 𝐌𝐀̂̀𝐌 𝐍𝐎𝐍 (𝐓𝐎𝐃𝐃𝐋𝐄𝐑𝐒), Đ𝐔̛̀𝐍𝐆 𝐋𝐀̣𝐌 𝐃𝐔̣𝐍𝐆 “𝐂𝐇𝐈𝐄̂𝐔” Đ𝐀́𝐍𝐇 𝐋𝐀̣𝐂 𝐇𝐔̛𝐎̛́𝐍𝐆 𝐍𝐔̛̃𝐀
Đánh lạc hướng, hay điều hướng, chuyển hướng phân tán sự chú ý để quản lý hành vi của trẻ nhỏ thường là cách các bà và các mẹ thường sử dụng và thấy hiệu quả, nhất là khi trẻ dưới 15-18 tháng.
Mỗi khi thấy các em bé toddlers có những hành vi mà chúng ta muốn con chấm dứt (như đòi, khóc, ăn vạ, dậm dựt, khó chịu…) thì người lớn thường hay đánh lạc hướng con qua hoạt động khác (reo hò, hát ca nhảy múa) hoặc chú ý đến đối tượng khác (đồ chơi, chim thú chó mèo…)
Việc này thường hiệu quả với trẻ nhỏ, và cũng hiệu quả để giúp người lớn đóng tròn vai “người tốt” vì chúng ta vẫn có thể luôn vui vẻ và không phải đối diện với những cảm xúc khó chịu, to lớn hay nặng nề của con và của chính bản thân chúng ta.
Tuy vậy, gần đây mình đã phải dành nhiều thời gian để hướng dẫn cho các phụ huynh khi con đã quá tuổi mầm non toddlers, thường là khoảng 2,5 tuổi - 3,5 tuổi, khi các con bắt đầu phản kháng mãnh liệt hơn, nhiều thái độ hơn, mà các mẹ gọi là “Khủng hoảng tuổi lên 2” và “Khủng hoảng tuổi lên 3”. Phụ huynh cảm thấy không thể kiểm soát được những cơn cuồng phong này dễ dàng như ngày xưa nữa.
Câu hỏi của mình là: “Các bạn hãy quan sát thử, có phải càng cố đánh lạc hướng, càng cố phớt lờ, con càng bùng nổ hơn không?” - Sự thật là, khi con càng lớn, việc người lớn càng cố đánh lạc hướng chỉ làm cho con tức tối hơn mà thôi. Vì sao?
Vì song hành với việc lớn lên, con đã dần phát triển được nhận thức về vai trò và vị trí của bản thân, cũng như biết rằng con là một con người có ý kiến và ý muốn của riêng con. Việc người lớn càng cố không ghi nhận con, chỉ làm cho con cảm thấy con không được tôn trọng, ý kiến của con không được ai ghi nhận, và con càng cảm thấy thôi thúc phải làm bằng mọi cách (bùng nổ, thịnh nộ, gào thét, tăng cường độ…) thì may ra mãi mới có người lớn “ghi nhận” mình.
Một lí do nữa gây khó khăn cho con là việc con hình thành nhận thức và học về cảm xúc. Như mình đã luôn nói (có lẽ hơn 1,800 lần rồi trong các lớp học và các workshop)- cảm xúc không xấu, cảm xúc là điều tự nhiên và đương nhiên ai cũng có. Kể cả những cảm xúc tức giận, ức chế, buồn bã, sợ hãi.. cũng là những cảm xúc bình thường tất cả chúng ta đều có. Thông thường, trẻ thường “act out” - bùng nổ khi có những cảm xúc này trong người. Việc người lớn cứ cố nói những câu để triệt tiêu cảm xúc của con (“có gì đâu mà vậy”, “vậy là không ngoan không thương nha”, “thôi nào đừng vậy nữa..”) thật ra chỉ làm cho con bối rối và khó chịu hơn rất rất rất nhiều lần. Vì lẽ ra con cần ai đó nói cho con biết rằng chuyện gì vừa xảy ra và vì sao con đang cảm thấy thế nào, thì cái người lớn đó dường như chỉ đang cố “tung hỏa mù” làm con rối rắm hơn, hoặc dần dà con vô tình học được rằng “hình như việc có những cảm xúc đó là không được phép?” - dần dà, sẽ dẫn đến nhiều phản kháng hơn.
Vì cảm xúc là tự nhiên và không ai ngăn cản nó xảy ra được.
Điều chúng ta có thể làm là dạy con, và những khoảnh khắc dạy dỗ.
Những khoảnh khắc dạy dỗ (teachable moments) là lúc nào? Là khi cha mẹ hiểu rằng à con bực tức là vì con thiếu kỹ năng thuần thục, con cư xử sai là vì con chưa biết cách làm sao cho đúng, con vi phạm giới hạn là vì cha mẹ chưa bao giờ thiết lập ranh giới hay quy định rõ ràng cho con hiểu rõ đúng là đúng và sai là sai, được là được mà không là không.
Chọn lựa khoảnh khắc dạy dỗ, là chọn lựa lúc con bình tĩnh và sẵn sàng tiếp nhận, con muốn lắng nghe chúng ta, khi con cảm thấy “À, người lớn này hiểu con cảm thấy gì, nên con thấy an toàn, nên con sẵn sàng lắng nghe”.
Là người lớn, chúng ta có gì hơn lũ trẻ? Chúng ta to lớn hơn, mạnh mẽ hơn, khôn ngoan hơn, vì vậy, hãy tử tế và tôn trọng lũ trẻ vào những giây phút dạy dỗ và uốn nắn con đúng đắn, bố mẹ nhé.
Tu-Anh Nguyen (M.A. Psych.)
Thạc sĩ Tâm lý Trẻ em
Parent Educator
from Happy Parenting